Interculturele communicatie & ideologie

Samenvatting    Website auteur     English edition

In haar studie naar de oorzaken van de vaak krampachtige en ineffectieve communicatie in interculturele situaties komt Evelien van Asperen tot de slotsom dat de belangrijkste oorzaak daarvan ligt bij de interculturele ideologie. Vandaaruit gaat ze na hoe deze interculturele ideologie eruit ziet, wat de effecten ervan zijn en hoe ze wordt verdedigd. Vervolgens komt de vraag aan de orde wat de elementen voor een alternatief kunnen zijn. De basisbegrippen in haar onderzoek zijn communicatie, cultuur en macht. Deze begrippen komen samen in het onderwerp interculturele communicatie, dat de rode draad in haar studie vormt.
In het maatschappelijke debat en in de literatuur is het universalisme-relativisme-debat overheersend. Cultuurfilosofen verzetten zich in toenemende mate tegen het ideologische cultuurbegrip dat met het cultuurrelativisme samenhangt en dat ook wordt uitgedragen door veel deskundigen op het gebied van interculturele communicatie. Ondanks de kritiek op de uitgangspunten van het cultuurrelativisme die al vanaf de jaren zeventig bestaat, staan de gangbare theorieën over interculturele communicatie niet of onvoldoende kritisch tegenover de grondbegrippen en de effecten van de interculturele ideologie.
Van Asperen komt tot de conclusie dat de interculturele ideologie leidt tot ongerijmdheden, tegenspraken en dubbelzinnigheden. Dit wringt in het bijzonder op het normatieve vlak. Culturele waardevrijheid, het recht op eigen cultuur, culturele loyaliteit, etnocentrisme, tolerantie en intolerantie blijken voort te komen uit een en dezelfde bron, het ideologische cultuurconcept.
Tot slot gaat de auteur in op de concrete werking en het effect van de interculturele ideologie en formuleert zij de aanzet tot een alternatief waarin de invalshoek van de mensenrechten een belangrijke plaats inneemt.

Inhoud

Inleiding
1. Aanleiding tot onderzoek
2. Methodische verantwoording

Verkenning
3. Verkenning van problemen rond interculturele communicatie
4. Historische en intellectuele relatie tussen interculturele communicatie en wetenschap
5. Empirisch onderzoek naar denkbeelden van proto-professionals
6. Deskundigen interculturele communicatie: een kritisch overzicht

Analyse
7. Model voor analyse van de interculturele ideologie
8. 'Gebruik' van het cultuurbegrip: een kritische analyse
9. Invloed van interculturele ideologie op concrete denkbeelden en gedrag
10. Analyse vanuit het perspectief communicatie

Evaluatie en alternatief
11. Evaluatie van de interculturele ideologie: concrete werking en effect
12. Conclusies en aanzet tot een alternatief

Samenvatting
Summary
Literatuur
Bijlage 1: Vragenlijst interview
Bijlage 2: Analysekader
Nawoord
Curriculum vitae

2003, tweede druk, ISBN 90 75955 29 4, paperback, 175 blz., bestelnr. 9P2003.03, € 22,- 

Uit de pers
(…) een belangrijk boek: er wordt nogal wat onzin gedebiteerd over 'cultuur' en 'intercultureel' en Van Asperen geeft een uitstekende aanzet om daar kritisch naar te kijken. (Maandblad Geestelijke volksgezondheid 1/2004)