|
Over het programma
Uit een rapport van GGD Nederland (2007) komt naar voren dat vluchtelingen en asielzoekers meer psychische en lichamelijke problemen rapporteren dan de autochtone bevolking en niet-westerse migranten in Nederland. Asielzoekers geven daarbij meer klachten aan dan vluchtelingen: een slechtere algemene gezondheid, meer symptomen van posttraumatische stress (PTSS) en meer symptomen van angst en depressie (GGD Nederland, 2007).
De gezondheid van asielzoekers en vluchtelingen blijkt zowel slechter dan die van de autochtone Nederlandse bevolking als die van andere niet-westerse allochtonen. Daarnaast geeft de helft van de asielzoekers en vluchtelingen aan dat zij chronische klachten hebben, De meest genoemde chronische klachten zijn: ernstig nek- en schouderproblemen, pijnlijk rugklachten, migraine en hevige hoofdpijn.
Asielzoekers worden minder gezond naarmate de asielprocedure en daarmee het verblijf in een AZC langer duurt. Met name de psychiatrische problematiek neemt dan toe (Laban, 2005).
Voor meer informatie zie:
gevlucht gezond: www.nivel.nl/pdf/Gevlucht-Gezond-2006.pdf
Terugkeermigratie naar het land van herkomst is een veelbesproken onderwerp onder beleidsmakers en politici. In een onlangs verschenen brief aan de Tweede Kamer staat hierover: beleid om terugkeer te bevorderen is een integraal onderdeel van het migratiebeleid en is essentieel voor het draagvlak voor en geloofwaardigheid van het toelatingsbeleid. Uitgangspunt in het terugkeerbeleid is zelfstandige terugkeer.
Zie: Beleidsbrief Terugkeer in het vreemdelingenbeleid (1 juli 2011):
De relatie tussen gezondheid en het besluit tot terugkeer blijkt niet eenduidig. Enerzijds zijn er aanwijzingen dat gezondheidsklachten kunnen bijdragen aan terugkeer. Dit geldt bijvoorbeeld voor mensen die hun klachten wijten aan het verblijf in Nederland en denken dat hun klachten zullen verdwijnen wanneer ze terug zijn in een vertrouwde omgeving. Meestal vinden onderzoekers desalniettemin dat medische klachten juist een belemmering vormen voor terugkeer. Een vaak genoemde verklaring is dat de medische voorzieningen in het land van herkomst over het algemeen slechter of minder toegankelijk zijn dan in Nederland. Het gaat hierbij dan om de aanwezigheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van medisch noodzakelijke zorg. Ook is het aannemelijk dat mensen met gezondheidsklachten minder goed in staat zijn om zich te informeren over terugkeermogelijkheden. Een andere verklaring luidt dat mensen met gezondheidsklachten hun familieleden in het land van herkomst niet willen belasten met hun ziekte en de bijkomende medische kosten. En voor mensen die geen netwerk meer hebben in het land van herkomst is terugkeer met gezondheidsklachten helemaal een onzekere stap.
Naarmate mensen gezonder zijn, blijken zij positiever te staan ten opzichte van terugkeer en hun mogelijkheden tot herintegratie in het land van herkomst. Gezondheid draagt kennelijk bij aan het (zelf)vertrouwen dat nodig is om terugkeer tot een succes te maken. Opmerkelijk is voorts dat (psychisch) gezonde asielzoekers in vergelijking tot asielzoekers met gezondheidsklachten ontvankelijker zijn voor beïnvloeding vanuit organisaties en druk van de overheid tot zelfstandige terugkeer.
Iedere asielzoeker of vluchteling die de optie terugkeer overweegt, wordt heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop, verwachtingen van zichzelf en van anderen, mogelijkheden en onmogelijkheden, steun en een gebrek aan steun, kwetsbaarheid en kracht. Al deze (psychosociale) aspecten beïnvloeden het terugkeerproces.
Zo blijkt bij een kwart van de terugkeerders dat het nemen van de beslissing veel spanning veroorzaakt tussen de echtgenoten en/of de kinderen. Daarnaast is er ook veel angst voordat men terugkeert (47%), deze lijkt te verminderen na terugkeer tot 15% (Ghanem, T. 2003). Gevoelens van schaamte en schuld spelen een grote rol, maar ook het wennen aan de ‘nieuwe identiteit’. Mensen voelen zich en/of zijn niet altijd meer welkom in het land van herkomst.
Psychische klachten kunnen het denken en handelen beïnvloeden, of zelfs verlammen in het geval van een psychiatrische ziekte. Wanneer de cliënt bijvoorbeeld een angststoornis heeft, kan dit leiden tot een overwaardering van reële angsten, zoals voor de eigen veiligheid. En iemand met een depressie heeft naar alle waarschijnlijkheid geen interesse in hoe of waar zijn toekomst ligt.
De gezondheid en het welbevinden van de terugkeerder heeft directe invloed op het vermogen het leven in het land van herkomst succesvol op te pakken. Psychosociale begeleiding, met oog voor het welbevinden van (potentiële) terugkeerders, is daarom een onlosmakelijk onderdeel van het terugkeerproces.
Voor meer informatie zie: Geraci, D. 2011, Bewogen Terugkeer, Methodiek voor psychosociale begeleiding bij terugkeer van (ex)asielzoekers en ongedocumenteerden
Ghanem, T. 2003, When forced migrants return ‘home’: The psychological difficulties returnees encounter in the reintegration process. Working paper series. Refugee Studies Centre, University of Oxford.
Hoe ziet de nieuwe asielprocedure er uit?
De asielprocedure is per juli 2010 herzien. Asielzoekers die per vliegtuig Nederland bereiken kunnen een asielverzoek indienen op de luchthaven Schiphol, overige asielzoekers dienen het verzoek in te dienen in het azc in Ter Apel. Vervolgens gaan asielzoekers naar een centrum voor een rust- en voorbereidingsperiode van minimaal zes dagen. Hierin krijgt men een medisch onderzoek, gesprekken met vluchtelingenwerk en een advocaat. Als iemand via Schiphol komt is er geen rust- en voorbereidingstermijn, de onderzoeken en gesprekken vinden in de eerste dag(en) plaats.
Na de periode van rust en voorbereiding start de algemene asielprocedure met het indienen van een asielaanvraag in een van de aanmeldcentra in Nederland, dit duurt 8 dagen en in bijzondere gevallen maximaal 14 dagen. Tijdens deze procedure vinden gesprekken plaats met de IND in het eerste gehoor en het nadere gehoor, dit in het bijzijn van een tolk. Ook is er dan veel contact met de advocaat. Als iemand niet voldoet aan de voorwaarden voor een verblijfsvergunning ontvangen zij een voornemen tot afwijzing, hier kan de advocaat op reageren.. Mocht dit toch afgewezen worden in de beslissing kan de advocaat namens de asielzoeker in beroep gaan bij de rechtbank. Voldoet iemand wel aan de voorwaarden volgt direct de beslissing en krijgt diegene een verblijfsvergunning asiel bepaalde tijd voor vijf jaar. Wanneer het IND meer tijd nodig heeft voor onderzoek wordt de asielaanvraag verder behandeld in de verlengde asielprocedure welke maximaal zes maanden duurt.
Voor meer informatie zie: www.indklantdienstwijzer.nl
Hoe werkt het medisch advies ten behoeve van de asielprocedure? In 2010 is de vernieuwde asielprocedure gestart. Nieuw is het zo vroeg mogelijk onderkennen van medische problematiek. De oude snelle Nederlandse 48-uurs procedure kreeg veel kritiek. Nationale en internationale organisaties wezen op de gevaren van deze snelle beoordeling voor kwetsbare asielzoekers, zoals slachtoffers van marteling en getraumatiseerden. Juist zij slagen er vaak niet in om hun vluchtverhaal goed over het voetlicht te brengen. Een van de meest opmerkelijke vernieuwingen in de asielprocedure is dat er voorafgaand aan de procedure een rust- en voorbereidingstijd is ingelast waarin op vrijwillige basis een medisch onderzoek wordt aangeboden aan alle asielzoekers. Dit onderzoek mondt uit in het Medisch Advies Horen en Beslissen. Doel is vast te stellen of er beperkingen zijn, voortkomend uit medische problematiek, die aanleiding geven tot het niet goed kunnen vertellen van het asielverhaal of die mogelijk leiden tot hiaten, incoherenties en inconsistenties. Medifirst voert in opdracht van de IND het Medisch onderzoek uit en heeft hiervoor speciaal getrainde verpleegkundigen en artsen in dienst. Medifirst stuurt de uitslag van het medisch onderzoek aan de IND in de vorm van een medisch advies. Een zieke asielzoeker wiens asielverzoek is afgewezen kan een aanvraag doen om vanwege medische redenen niet uitgezet te worden. Hierbij beoordeelt de medisch adviseur van het Bureau Medische Advisering van de IND op basis van informatie van behandelaars of de medische problematiek voldoende ernstig is en of er geen zorg in het land van herkomst is te krijgen. Toekenning van dit uitstel van vertrek is tijdelijk en kan een maal verlengd worden. Als de medische situatie nog steeds ernstig is kan dit uitmonden in een reguliere (dat wil zeggen anders dan een asielaanvraag) verblijfsvergunning voor medische behandeling voor een jaar. Na drie jaar kan dit leiden tot een definitieve verblijfsvergunning.
Verdere informatie: “Een briefje van de dokter…”
Medische advisering in vreemdelingenzaken onder de maat (artikel Medisch Contact).
Als asielzoekers uitgeprocedeerd raken worden zij terug gestuurd naar het land van herkomst. In veel gevallen lukt dit niet en belanden zij in de illegaliteit in Nederland. Zij vormen een klein deel van de naar schatting tussen de 75.000 en 185.000 illegale vreemdelingen in Nederland.
Veel vaker dan de totale Nederlandse bevolking voelen illegalen zich ongezonder. Hierbij staan op de voorgrond: psychische klachten (angst, somberheid, onrust, slaapproblemen), stress-gebonden lichamelijke klachten, gynaecologische klachten en huidaandoeningen. De incidentie van infectieziekten als tuberculose en geslachtsziekten is hoog.
Om illegaal verblijf te ontmoedigen is in 1998 de Koppelingswet in werking getreden. Deze wet bepaalt dat vreemdelingen zonder verblijfsvergunning geen recht hebben op collectieve voorzieningen. Uitzondering voor de uitsluiting zijn onderwijs, rechtshulp en de verlening van medisch noodzakelijke zorg. Dit is door de overheid in navolging van de medische beroepsorganisaties gedefinieerd als alle zorg opgenomen in het wettelijke basispakket maar onder de voorwaarde dat de behandelend arts vaststelt dat de zorg medisch noodzakelijk is.
Sinds 2009 bestaat er een nieuwe regeling voor de financiering van de zorg aan illegale vreemdelingen die niet verzekerbaar zijn, die door het College voor de Zorgverzekeringen (CVZ) wordt uitgevoerd. Het CVZ heeft namens de overheid een regeling getroffen om huisartsen, ziekenhuizen en andere zorgaanbieders die zorg verlenen aan illegale vreemdelingen te compenseren.
Voor meer informatie:
Commissie Medische zorg voor (dreigend) uitgeprocedeerde asielzoekers en illegale vreemdelingen. Arts en Vreemdeling. Utrecht: KNMG, LHV, NVvP, Orde van Medisch Specialisten, Pharos, 2007. Hier te downloaden
Muijsenbergh M van den (2004). Ziek en geen papieren. Gezondheidszorg voor mensen zonder geldige verblijfspapieren. Utrecht: Pharos.
Regeling CVZ:
|
Programma gezondheid asielzoekers en vluchtelingen
Meerjarenprogramma Gezondheid asielzoekers en vluchtelingen 2011-2014
Het onderzoek is uitgevoerd door Pharos in opdracht van het Amsterdams Solidariteits Komitee Vluchtelingen (ASKV) in het kader van het project Zorg voor Asielzoekers met Psychische Problemen (ZAPP). Dit rapport vormt een van de deelstudies van dit ZAPP project. De andere deelstudies betreffen een literatuuronderzoek, een onderzoek onder asielzoekers met psychische problemen en hun ervaringen met de gezondheidszorg, en een samenvatting en bespreking van de drie deelstudies.
“GEWELD IS NIET GEWOON Ken uw recht - Zoek hulp” is een multimediaal voorlichtingspakket. Dit pakket, een film met bijbehorende handleiding en brochure, is ontwikkeld door Pharos en MOVISIE in samenwerking met het Centraal Orgaan Opvang asielzoekers (COA) en met financiële steun van SKANfonds en COA. 
In Een briefje van de dokter… behandelt Evert Bloemen de medische zaken die in de asielprocedure een rol (kunnen) spelen. In de media trekken deze zaken over het algemeen veel aandacht, bijvoorbeeld wanneer een psychisch zieke man wordt uitgezet en zelfmoord pleegt. Gezondheidsproblemen dragen vaak bij aan de schrijnendheid van asielzaken.
Uit lijfsbehoud – Lichaamsgericht werken met vluchtelingen in de ggz is gebaseerd op het werk van een aantal pioniers en voortgekomen uit de behoeften in het veld van de geestelijke gezondheidszorg. Het boek is ontwikkeld voor ggz-behandelaars die werken met vluchtelingen en asielzoekers, in het bijzonder met cliënten die met een psychosociale of psychiatrische diagnose of met onbegrepen lichamelijke klachten zijn doorverwezen naar de ggz. Behandelaars krijgen bij deze cliënten vaak te maken met klachten aan het bewegingsapparaat, hoofd- en spanningspijnen, benauwdheid en hyperventilatie. De oefeningen in dit boek kunnen hen helpen om aan de slag te gaan met het voor vluchtelingen zo belangrijke element van hun lijden, de lichamelijke problemen. Ze kunnen ook bijdragen aan een vermindering van de gevoelens van machteloosheid bij de behandelaars zelf.
Waar kunt u hulp vinden voor uw klachten?
Stressklachten en wat u eraan kunt doen
Als u last heeft van concentratieproblemen, nachtmerries, somberheid, angst...
Volg ons via
Zoek in de website