Welkom op het Kennispunt Jeugd
Met de Nederlandse jongeren gaat het over het algemeen goed. Ook met de migrantenjeugd. Een deel van deze groep ontwikkelt zich echter minder voorspoedig. Alle kinderen moeten de kans krijgen gezond op te groeien, zich te ontwikkelen en voldoende weerbaar te zijn. Een lage sociaal economische status en een niet westerse afkomst kunnen van invloed zijn op een gezonde ontwikkeling en op de gezondheid. Het programma migrantenjeugd van Pharos richt zich op verbetering van het bestaande zorg en preventie aanbod. Dit dient beter aan te sluiten bij deze groep. Door het cultuursensitief maken van interventies en methodieken bereiken instellingen en professionals de migrantenjeugd en hun ouders tijdiger en beter
De Pharos-kennis is in een aantal gevallen ook goed bruikbaar voor andere groepen, zoals kinderen uit gezinnen met een lage sociaal economische status (SES) en een gezondheidsachterstand.
Actueel
Digitaal Dossier Leefstijl
Het nieuwe digitale dossier Leefstijl van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) laat zien dat alcohol het populairste genotmiddel is onder de jeugd. Maar niet bij alle jongeren. Van de (niet-westerse) allochtone scholieren drinkt maar een kleine groep alcohol. Dat wil zeggen: het percentage van hen dat ooit of in de afgelopen maand alcohol dronk is veel lager. Het dossier is bedoeld om beroepskrachten die werken met kinderen en jongeren een beeld te geven van de gangbare leefstijl van de jeugd. Het gaat ook over het samenspel tussen ouders en kinderen wat nodig is voor een gezonde leefstijl. De informatie in het dossier beperkt zich niet tot gedrag dat direct invloed heeft op de lichamelijke gezondheid, zoals eten, bewegen en middelengebruik. Ook vrijetijdsbesteding en seksueel gedrag komen aan de orde.
http://www.nji.nl/leefstijl
Bron: Nieuwsbrief Nederlands Jeugdinstituut, 11-05-2011
• Pharos interventies 'goed beschreven'
• Jongeren van No Game naar Afrika
• Interculturalisering van Centra voor Jeugd en Gezin - Verslag van de conferentie
Opvoeding
Feiten en cijfers
Gezin en familie
In allochtone gezinnen kan de manier van opvoeden afwijken van het algemene
Nederlandse opvoedingsideaal waarin zelfontplooiing, onderhandeling en
assertiviteit voorop staan. Opvoedingsstijlen verschillen per etnische gemeenschap
(Pels & Vollebergh 2006). Bij de eerste generatie allochtonen is de afstand
tussen ouders en kinderen dikwijls vrij groot. Fysieke straffen zijn geen
uitzondering. Daarmee is niet gezegd dat dit geen hechte en warme families
zijn. Een autoritaire opvoeding die samengaat met voldoende steun kan heel
goed verlopen (Baan & Tuk 2008). De grote waarde die aan familiebanden gehecht
wordt, leidt bij migrantenjongeren doorgaans tot een houding van respect
en waardering voor hun ouders (Pels & Vollebergh 2006). X
Rapporten en dossiers
• Tegen de wind in - Ervaringen van Brabantse allochtone jongeren en hun ouders met het opgroeien en opvoeden in de Nederlande samenleving.
• De kracht van het gezin; gezinsbeleid 2008; Programmaministerie Jeugd en Gezin
• Kunnen alle kinderen meedoen? Maatschappelijke participatie arme kinderen; nulmeting; SCP
• Islam en Gender bij Marokkaanse jongeren in Nederland; Tijdschrift Pedagogiek
• Kinderen aan het woord over het gezin; onderzoek onder 2732 kinderen en jongeren; Verwey Jonker Instituut
• Opvoeding in migrantengezinnen; review onderzoeken; Verwey Jonker Instituut
• Moeders informeren Moeders; registratie 2009; NJi
• Vroegsignalering bij migrantenkinderen - Onderzoek naar de bruikbaarheid van het DMO-gespreksprotocol X
Opvoeding en migrantengezinnen
Maatschappelijke positie, religie, cultuur en opleiding van het gezin vormen de kaders voor de opvoeding van ieder kind. Persoonlijke ervaringen van ouders spelen een belangrijke rol in hoe zij zelf opvoeden. Opvoedingsstijlen staan niet op zich, maar worden sterk beïnvloed door de samenleving: welke eisen en verwachtingen worden hierin gesteld? Grote en kleine maatschappelijke ontwikkelingen weerspiegelen zich in de microsamenleving van het gezin. In migrantengezinnen kan de opvoeding onder druk staan. Bijvoorbeeld door een slechte maatschappelijk positie, sociale omstandigheden, en/of persoonlijke ervaringen met geweld. Opvoeden in een nieuwe samenleving vraagt veel van ouders. Migrantenouders maar ook vluchtelingenouders vragen vaak ondersteuning bij de opvoeding. Professionals vragen om kennis over de achtergronden van migrantengezinnen.
Preventieve opvoedingsondersteuning
Preventieve opvoedingsondersteuning is ondersteuning van ouders op het moment dat er nog geen grote opvoedingsproblemen zijn. Met advisering op het gebied van de opvoeding beogen professionals opeenstapeling van opvoedingsproblemen en escalatie te voorkomen. Het aanbod van preventieve opvoedingsondersteuning kan o.a. bestaan uit informatie, pedagogische advisering, netwerkondersteuning, ontwikkelingsstimulering en opvoedingscursussen. 
Kennisdossier Preventieve Opvoedingsondersteuning voor Migrantenouders.
Contactpersoon: Marjolijn van Leeuwen. (m.leeuwen@pharos.nl)
Werkconferentie “Opvoeden is een gesprek in Marokko, Suriname en Turkije”
18 november organiseerde Stichting Bevordering Maatschappelijke Participatie een werkconferentie “Opvoeden is een gesprek in Marokko, Suriname en Turkije”. Met drie inleiders uit de herkomst landen van de grootste groepen migranten in Nederland werd een verbinding gelegd tussen opvoeden hier en opvoeden daar. Het verslag van de conferentie verschijnt binnenkort: www.opvoedeniseengesprek.nl
De drie lezingen:
• Presentatie Assia Akesbi Msefer
• Presentatie Muge Sen
• Presentatie Reina Waalring
X
Lopende projecten
Somalische ouders en opvoeding
Somalische ouders hebben veel vragen over de opvoeding van hun kinderen in Nederland. Die hebben zij vanaf het moment dat zij in Nederland asiel aanvragen. Verschillende recente onderzoeken benadrukken dat opvoedingsondersteuning voor deze groep erg belangrijk is. Daarom heeft Pharos een in Nijmegen gebruikte methode beschreven in een handleiding. Deze is gebaseerd op de in het asielzoekerscentrum uitgevoerde trainingen voor moeders en voor vaders.
Je wilt je kind niet kwijtraken; Training opvoedingsondersteuning Somalische ouders in een asielzoekerscentrum
Best practises Somalische kinderen en ouders
In 2011 inventariseert Pharos succesvolle projecten voor Somalische kinderen en ouders. Pharos wil samenwerken om dergelijke projecten verder te ontwikkelen en te verspreiden. Contactpersoon Bram Tuk (b.tuk@pharos.nl)
Opvoedingsondersteuning migrantenouders: internetgedrag van kinderen
Meer en meer laten ouders zich adviseren over het internetgedrag van kinderen. Op ouderavonden en in bibliotheken worden ouders ondersteund door middel van voorlichting en gesprekken. Er zijn signalen dat deze opvoedingsondersteuning minder toegankelijk is voor migrantenouders. Dit constateert bijvoorbeeld Miramedia, kenniscentrum voor media en diversiteit. Pharos zal samen met Miramedia oriënterend onderzoek doen. Tevens zal Pharos met cultuursensitieve opvoedingsondersteuning stimuleren dat migrantenouders actief met hun kinderen gaan communiceren over het internetgebruik.
Contactpersoon: Marjolijn van Leeuwen. (m.leeuwen@pharos.nl)
Behoeftenonderzoek migrantenouders rond opvoeden en bewegen
Vinden migrantenouders bewegen een belangrijk onderwerp? Zo ja, besteden zij hier aandacht aan bij het opvoeden van de kinderen? Welke wensen hebben zij wat betreft sport- en beweegactiviteiten in de buurt? Hoe denken zij dat migrantenouders het best geïnformeerd kunnen worden over het beweegaanbod?
Contactpersoon: Marjolijn van Leeuwen. (m.leeuwen@pharos.nl)
Visueel materiaal voor laaggeletterde jonge mensen met kinderwens
Veel van het voorlichtingsmateriaal in de gezondheidszorg is te complex en onleesbaar voor laaggeletterden. Zo ook foldermateriaal voor preconceptie voorlichting. Pharos vereenvoudigt dit materiaal en vervangt daarbij veel tekst door beeldmateriaal.
Contactpersoon: Marjolijn van Leeuwen. (m.leeuwen@pharos.nl)
X
Kindermishandeling
Feiten en cijfers
Kindermishandeling is een ernstig maatschappelijk probleem. In de eerste plaats vanwege de ernst van de gevolgen voor kinderen. Het verstoort een gezonde ontwikkeling en veroorzaakt bijvoorbeeld:
• ernstige psychische klachten
• verslaving
• schooluitval en zwerfgedrag.
Kindermishandeling komt in migrantengezinnen 3,5 keer zo veel voor als in autochtone gezinnen, maar gecorrigeerd voor sociaaleconomische status wordt dat verschil kleiner. Bij gezinnen van Afrikaanse en Oost-Europese oorsprong blijft ook na correctie het voorkomen van kindermishandeling hoger (Euser 2009). Huiselijk geweld komt zowel in autochtone als in allochtone gezinnen voor. In allochtone gezinnen echter vaker (Van Dijk e.a. 2010).
De samenleving ondervindt veel schade als kindermishandeling niet vroegtijdig wordt gesignaleerd en aangepakt
• Extra zorg voor kinderen en ouders brengt grote kosten met zich mee.
• Kinderen kunnen dusdanig veel schade ondervinden dat zij ook als volwassenen niet volwaardig kunnen functioneren
• Intergenerationele overdracht
Kindermishandeling in allochtone gezinnen kan soms andere vormen aannemen, en andere oorzaken en gevolgen hebben dan in autochtone gezinnen. Om geen extra schade aan te brengen is een cultuursensitieve aanpak noodzakelijk. X
Rapporten en dossiers over huiselijke geweld, kindermishandeling, eergerelateerde geweld, meisjesbesnijdenis
• Meisjesbesnijdenis; informatie voor beroepsgroepen
• Van pedagogische tik tot kindermishandeling - De culturele diversiteit in Nederland. Factsheet NJI
• Quickscan Aanpak Kindermishandeling; onderzoek onder organisaties; Stuurgroep Aanpak Kindermishandeling
• Goed voorbeeld doet goed volgen; PRIMO
• Huiselijk geweld, vrouwenopvang en gedrag van professionals; Avans
• Signaleringslijst mensenhandel; Movisie www.jeugdprostitutie.nu
• Toelichting signaleringslijst mensenhandel; Movisie www.jeugdprostitutie.nu
• Duizend en een kracht; Weerbaarheidstraining aan allochtonen
• Rapportage inventarisatie eergerelateerd geweld onder scholen voor voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs (ROC’s)
• Meer kans, minder meldingen - Kindermishandeling in de azc’s
• Slachtofferschap van huiselijk geweld - Aard, omvang, omstandigheden en hulpzoekgedrag, Intomart
• Kindermishandeling en gehechtheid, Euser
• Kindermishandeling onder migranten, artikel X
Aanpak kindermishandeling asielzoekersjeugd
Kindermishandeling komt vaker voor in gezinnen waar de opvoeding onder druk staat. Asielzoekersgezinnen ervaren veel stress. De onzekerheid over de toekomst en het wennen aan de nieuwe samenleving zetten het gezinsleven en de opvoeding onder druk. Maar er zijn veel aangrijpingspunten om kindermishandeling te voorkomen en te stoppen. Kindermishandeling kan voorkomen worden door het ondersteunen van ouders bij opvoeden, het informeren over rechten en plichten, het weerbaar maken van kinderen en het tijdig signaleren en bespreken ervan met kinderen en ouders. Dat vraagt een actieve en effectieve aanpak van iedereen die met asielzoekersjeugd te maken heeft. Dat is nog niet vanzelfsprekend. Pharos voert in het schooljaar 2011-2012 een aantal activiteiten uit:
• De al op heel veel scholen gebruikte weerbaarheidstraining “Kom op voor jezelf” wordt uitgevoerd voor asielzoekersjeugd en andere nieuwkomers. Pharos beschrijft op basis van het bestaande draaiboek een aangepaste versie
• Pharos monitort de introductie van de meldcode en het handelingsprotocol kindermishandeling en huiselijk geweld en ontwikkelt en test aanvullend trainingsmateriaal.
• Aan het eind van dit traject, halverwege 2012, zal Pharos de weerbaarheidstraining uitbrengen.
• Aanvullingen op de meldcode-handelingsprotocol en een trainingsaanbod zullen dan ook beschikbaar zijn.
Projectleider is Bram Tuk, 030-2349800, b.tuk@pharos.nl
Het SKAN-fond en Kinderpostzegels dragen financieel bij aan dit project. Samenwerkingspartners zijn onder andere COA, taalschool Het Mozaïek, GGD Utrecht, GGD Gooi & Vechtstreek. Eerder ontwikkelde Pharos een training opvoedingsondersteuning Somalische ouders met steun van Kinderpostzegels. X
Jonge nieuwkomers kwetsbaar voor geweld
Kinderen die nieuw in Nederland zijn lopen risico om met geweld in aanraking te komen. Huiselijk geweld, kindermishandeling, seksueel geweld en de zogeheten “schadelijke traditionele gebruiken” als meisjesbesnijdenis en eer gerelateerd geweld. Ze zijn met name extra kwetsbaar vanwege hun kwetsbare maatschappelijke positie, hun woonsituatie en de relatieve onbekendheid met de Nederlandse samenleving. Het voorkomen van deze vormen van geweld waar met name meisjes (maar niet alleen) slachtoffer van kunnen worden en het vroegtijdig ingrijpen is noodzakelijk.
• Op het terrein van kindermishandeling ontwikkelde Pharos het Kennisdossier Kindermishandeling in migrantengezinnen
• Om met nieuwkomers, die nog zeer beperkt Nederlands in gesprek te gaan ontwikkelde Pharos samen met Movisie “Geweld is niet gewoon; Ken uw recht - Zoek hulp”, een multimediaal voorlichtingspakket.
• Voor asielzoekersjeugd en andere nieuwkomers bewerkt Pharos de al op heel veel scholen gebruikte weerbaarheidstraining “Kom op voor jezelf” Pharos beschrijft op basis van het bestaande draaiboek een aangepaste versie Deze zal medio 2012 beschikbaar zijn.
• Pharos gaat na hoe de invoering van de meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld in de opvang verloopt en op de eerste opvang scholen. of aanvullingen in training en bestaande protocollen nodig zijn en ontwikkelt deze.
• Indien nodig zullen aanvullingen op de meldcode en een trainingsaanbod beschikbaar zijn.
Projectleider: Bram Tuk, 030-2349800, b.tuk@pharos.nl X
Meisjesbesnijdenis
Naar schatting woonden er in 2010 in Nederland 26.000 meisjes en jonge vrouwen jonger dan 20 jaar uit landen waar meisjesbesnijdenis , vrouwelijke genitale verminking (vgv) voorkomt. Het gaat om een ingreep (in Nederland verboden bij de wet) aan de uitwendige geslachtsorganen. Deze kan variëren van een sneetje in de clitoris tot gehele verwijdering van de externe geslachtsorganen en het gedeeltelijk dichtnaaien van de vagina. Pharos vervult (in samenwerking met andere organisaties zoals FSAN) een centrale rol als landelijk kennis- en adviescentrum op het gebied van preventie en bestrijding van vgv. www.meisjesbesnijdenis.nl
• Bij vermoeden van besnijdenis moet altijd advies worden gevraagd aan het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK). Bij alle AMK's is een aandachtsfunctionaris vgv werkzaam. Het AMK maakt gebruik van het handelingsprotocol vgv.
• Voor scholen ontwikkelde Pharos en RutgersWPF de lesmap meisjesbesnijdenis
• No Game is een groep jongeren die zich inzet tegen meisjesbesnijdenis. Zij geven voorlichting op scholen en andere plekken waar jongeren samenkomen. www.nogame.nl X
Links
• www.meisjesbenijdenis.nl
• www.nogame.nl
• www.stopkindermishandeling.nl
• www.weerbaarheid.nu/
• www.coa.nl
• www.utrecht.nl
Kennisdossier Kindermishandeling in migrantengezinnen
• www.kindermishandeling.nl
• www.nji.nl X
Vroegsignalering
Vroegsignalering is het zo vroeg mogelijk signaleren van psychosociale problemen. Al op jonge leeftijd kunnen kinderen ernstige psychosociale problemen hebben, die soms voorspellers zijn voor problemen en probleemgedrag op latere leeftijd en in de volwassenheid. Signaleringsinstrumenten worden vaak ingedeeld op basis van de leeftijdsfasen van kinderen: 0-4 jaar, 4-12 jaar, 12-19 jaar. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) heeft een belangrijke rol bij de vroegsignalering. Zowel op het consultatiebureau, als tijdens de periodieke gezondheids onderzoeken (PGO’s), zien zij het allergrootste deel van de Nederlandse kinderen, inclusief de asielzoekersjeugd. Het consultatiebureau heeft onder Turkse en Marokkaanse gezinnen een bereik van 96 procent. Turkse en Marokkaanse moeders zijn voor het overgrote deel (zeer) tevreden over de dienstverlening (Öry e.a. 2003).
Binnen de JGZ wordt het volgende onderscheid gemaakt:
• emotionele problemen (oftewel internaliserende problemen) zoals angst, teruggetrokkenheid;
• depressieve gevoelens, psychosomatische klachten;
• gedragsproblemen (oftewel externaliserende problemen) zoals agressief gedrag, onrustig gedrag en delinquent gedrag;
• sociale problemen, dit zijn problemen die het kind heeft in het maken en onderhouden van het contact met anderen.
Kinderen met een niet-westerse achtergrond hebben meer en ernstiger psychosociale problemen dan de autochtone jeugd. Zij maken minder gebruik van de vrijwillige zorg zoals opvoedingsondersteuning en zijn oververtegenwoordigd in de zwaardere zorgvormen. Mede daarom is bij migrantenjeugd vroegtijdig signaleren en zo nodig interveniëren belangrijk. X
Instrumenten en interventies vroegsignalering
Bestaande instrumenten voor vroegsignalering houden doorgaans te weinig rekening met etnische en culturele verschillen en de vaak ernstige taalbarrière. Ook zijn interventies niet altijd goed bruikbaar en/of hebben onvoldoende effecten in migrantengezinnen. Het programma Jeugd gaat na of instrumenten en interventies cultuursensitief zijn. Van een aantal interventies is bekend dat ze goed te gebruiken zijn: zoals: Stevig Ouderschap, Samen Starten, Home Start, Triple P en Moeders Informeren Moeders. Van de interventie Video-feedback Intervention to promote Positive Parenting and Sensitive Discipline (VIPP-SD) is een aanpassing in de maak voor tweede-generatie migrantengezinnen van Turkse herkomst. Triple P is als methode goed bruikbaar voor migrantenouders, maar dient als het met behulp van de vragen uit de Meetladder Diversiteit van het Verwey Jonker instituut wel aangepast te worden.
• De JGZ richtlijn vroegsignalering Psychosociale problemen
• Rapport Tripple P bij gebruik voor migrantenouders
Het ministerie van Binnenlandse Zaken een heeft wegwijzer gepubliceerd over de aanpak van Marokkaans-Nederlandse 12-minners. Het gaat hierbij om kinderen die met de politie in aanraking komen, maar ook om kinderen die ander ernstig risicogedrag vertonen of zich in een situatie met een cumulatie aan risicofactoren bevinden. Vroegsignalering bij deze jongeren betekent aandacht voor alleenstaand ouderschap, leesachterstanden en broers die al crimineel zijn. Dit zijn volgens deze publicatie voorspellers voor crimineel gedrag. X
Onderzoek naar DMO protocol Samen Starten
Pharos heeft Pharos heeft onderzocht of het veel door de JGZ gebruikte DMO-gespreksprotocol1 van de methode Samen Starten bruikbaar en doelmatig is bij migrantenouders met kinderen van 0-2 jaar. Dat blijkt zo te zijn, al dienen ouders de Nederlandse taal goed te kunnen beheersen. Als dat niet zo is begrijpen veel ouders de vragen en begrippen onvoldoende en slaag zorgverleners vragen over.
Aanbevelingen zijn o.a :
• Goede voorlichting over Samen Starten
• Meer tijd voor consulten
• Meer huisbezoeken
• Training in interculturele competenties
• Tolken inschakelen als ouders slecht Nederlands spreken
• Vroegsignalering bij migrantenkinderen - Onderzoek naar de bruikbaarheid van het DMO-gespreksprotocol
• 
Vroegsignalering bij migrantenkinderen (Phaxx 1/2011)
Contactpersoon: Hester van Bommel ( h.bommel@pharos.nl) X
Onderzoek naar SDQ
Strength and Difficulties Questionariy (SDQ) is een instrument wat standaard gebruikt wordt binnen de JGZ. Pharos onderzocht bij 24 ouders van kinderen in groep 7 de SDQ versie voor ouders. De conclusie van het onderzoek is dat de bruikbaarheid van de SDQ bij migrantenouders op verschillende punten te wensen over laat. Hoewel de geïnterviewde ouders veel waarde hechten aan een vroege signalering van problemen bij hun kinderen hebben ze moeite met het invullen van de vragenlijst. Er is een discrepantie tussen wat respondenten ingevuld hebben in de SDQ ter voorbereiding op het PGO en wat er tijdens het PGO gesprek naar voren komt. Maar de ouders vinden dit gesprek desondanks waardevol en belangrijk.
Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) Onderzoeksrapport
De SDQ: invulgedrag van ouders en leerkrachten - een vergelijking tussen bevolkingsgroepen
SDQ onderzoek nieuwkomers in opvangonderwijs
Vroegsignaleren is vooruit zien - Het belang van vroegtijdig signaleren van psychosociale problemen bij migranten kinderen. X
School en gezondheid
Overbelaste allochtone leerlingen
Scholen hebben soms te maken met “overbelaste” leerlingen. Overbelasting kan komen door ziekte, handicap of verslaving van een familielid. Maar ook armoede, schulden en woonproblemen thuis en een moeilijke echtscheidingssituatie kunnen het leven van deze leerlingen ernstig bemoeilijken. Gedrags- en ontwikkelingsproblemen komen bij deze jongeren relatief veel voor. Scholen en gemeenten zijn aan de slag met zogenaamde ‘plusvoorzieningen’ waarbij jeugdzorg, hulp op school en begeleiding naar werk op elkaar worden afgestemd maar daarbij is een cultuursensitieve aanpak gewenst.
Rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Handreiking Aandacht voor jonge mantelzorgers op het vo en mbo
De GG&GD Utrecht heeft een Handreiking Aandacht voor jonge mantelzorgers op het vo en mbo laten ontwikkelen en ontwikkelt een cultuursensitieve training. Mentoren en leerlingbegeleiders leren het gesprek aan te gaan met migrantenjongeren en/of jongeren met een lage ses die overbelast dreigen te raken. Pharos evalueert deze training. Contactpersoon Joke van Wieringen j.wieringen@pharos.nl X
Gezonde school
De Gezonde School is een integrale en structurele manier van werken aan de verbetering van de gezondheid van leerlingen en schoolpersoneel. Basisscholen die zo aantoonbaar goed met gezondheid bezig zijn, kunnen het Vignet Gezonde School aanvragen en zich profileren als Gezonde School. Daarmee laten zij aan leerlingen, leerkrachten, ouders en anderen zien gezondheid op school erg belangrijk te vinden. De Gezonde School methode wordt ook binnen het V.O. en het M.B.O. ingezet. Pharos is intensief bij een aantal van deze activiteiten betrokken, immers voor migrantenjeugd is het op school werken aan gezondheid een uitstekende invalshoek.
www.gezondeschool.info
In Rotterdam met veel scholen waar migrantenleerlingen in de meerderheid zijn is de Gezonde Schoolmethode een succes. Een gezonde school voor álle leerlingen (Uit: Phaxx 1/2010)
Ook scholen voor asielzoekersjeugd hebben baat bij deze integrale aanpak. Gezonde School op AZC scholen
Op scholen met nieuwkomers, zoals ISK’s vraagt de gezondheid van de leerlingen om extra aandacht. Samenwerken met de lokale GGD is zinvol.
Eerste opvangschool een gezonde school
Gezonde school methode voor het MBO In 2011 werkt Pharos samen met het Centrum Gezond Leven, De MBO raad en enkele gezondheidsbevorderende instituten aan het toegankelijk maken van de Gezonde school methode voor het MBO. Contactpersoon Bram Tuk b.tuk@pharos.nl X
Pharosmethoden voor het eerste opvangonderwijs
Op www.loketgezondleven.nl van het Centrum Gezond Leven staan interventies en instrumenten die gezondheidsbevorderend werken. Pharos heeft omdat nieuwkomers op scholen kwetsbaar zijn, een aantal methoden ontwikkeld om hen adequaat te ondersteunen Drie van deze methoden zijn beoordeeld als 'goed beschreven'.
• Welkom op school, mentormethode voor nieuwkomers in het voortgezet onderwijs
• FC de Wereld (Project voor vluchtelingenkinderen in het basisonderwijs)
• Applaus voor jezelf (Lesmethode ter bevordering van de emotionele competentie van kinderen tussen 4 en 7 jaar). X
Seksualiteit en gezondheid
Vergeleken met andere landen in de wereld kent de Nederlandse jeugd weinig tienerzwangerschappen en abortussen. Dit heeft mede te maken met een hoog anticonceptiegebruik. Door kinderen en jongeren zelfstandig en weerbaar te maken gaat het goed met hun seksuele gezondheid. Maar er zijn nog steeds veel jongeren bij wie het ontbreekt aan voldoende feitelijke kennis over seksualiteit, maar ook aan kennis over de meer relationele aspecten. De migrantenjeugd ondervindt meer problemen op het gebied van seksuele gezondheid dan autochtone jongeren. Bijvoorbeeld problemen rond tienerzwangerschappen, seksueel geweld, meisjesbesnijdenis, beperkingen in vrije partnerkeuze en geweld tegen homo’s.
Interventies
• Girls' talk is een interventie om te voorkomen dat allochtone meisjes riskant seksueel gedrag vertonen. Het programma is met name bedoeld voor meiden met een migrantenachtergrond en/of lage SES.
• De interventie Lang leve de liefde is gericht op het bevorderen van competenties van vmbo-leerlingen zodat zij beter in staat zijn hun seksuele contacten veilig, gelijkwaardig en plezierig vorm te geven. Lang leve de Liefde sluit ook goed aan op de belevingswereld van de migrantenjeugd.
• Voor seksuele voorlichting aan asielzoekers en andere nieuwkomers is Wijzer in de Liefde geschikt.
• Pharos is deelnemer van het Partnership Seksueel Geweld. Een samenwerkingsverband van meer dan tien organisaties dat preventie en aanpak van seksueel geweld een extra impuls wil geven.
Onderzoeksrapporten, artikelen, boeken
• 'Het is vies als jongens met elkaar vrijen', Artikel
• Is jouw project 100% genderproof ? - Checklist voor ontwikkelaars en uitvoerders van seksuele gezondheidsprojecten
• Nieuwkomers met hiv - Voorpublicatie
• 'Ik heb alles zelf moeten uitvinden' - Migrantenouders leren praten over seksualiteit
• Niet praten om te kunnen overleven - Vluchtelingenvrouwen zwijgen over seksueel geweld
• ‘Met alleen voorlichting zijn we er niet’ - Abortus onder asielzoeksters
• ‘Pijn aan mijn seks’ - Vluchtelingenvrouwen en gedwongen prostitutie
• ‘Sterk zijn als een verse doppinda’ - Cultuur speelt belangrijke rol in hulpverlening seksueel geweld
• Goede zorg begint bij heldere registratie - Soa bij asielzoekers
Zie ook:
• Leven met hiv in Nederland -De dagelijkse ervaringen van migranten met hiv (Pharos-uitgave)
• Als je van niets weet, krijg je problemen - Haalbaarheidsstudie seksuele voorlichting en vorming in internationale schakelklassen (Pharos-uitgave)
• Migrantenjongeren en Sense
Links
• www.soa.nl
• www.rutgerswpf.org
• www.schorer.nl
• www.sense.info
Asielzoekers- en vluchtelingenjeugd
Naar schatting telt Nederland 100.000 jongeren uit asielzoekers/vluchtelingengezinnen. Van de asielzoekers die nog in de opvangcentra verblijven is meestal een derde minderjarig. In 2010 waren dat 3500 kinderen en jongeren. De grootste groepen komen uit Irak, Afghanistan en Somalië. De asielzoekersjeugd vormt een kwetsbare groep. Zij hebben in het land van herkomst of tijdens de vlucht dikwijls te maken gehad met bedreigende levensomstandigheden. Bovendien is hun alledaagse leefsituatie slechter dan die van veel andere kinderen in Nederland.
Enkele gezondheidsrisico’s:
• De asielzoekersjeugd heeft vergeleken met andere kinderen in Nederland veel psycho-sociale problemen. De belangrijkste voorspeller hiervoor zijn psychische problemen van de moeder en de afwezigheid van een vader of moeder. Kinderen in kleine gezinnen hebben meer problemen als kinderen in grote gezinnen. 
• De voedingsgewoonten in asielzoekerscentra kunnen de groei en ontwikkeling van asielzoekerskinderen ongunstig beïnvloeden. 14 procent van de asielzoekerskinderen is te zwaar en 7 procent veel te zwaar. Ze waren zo dik geworden tijdens het verblijf in Nederland.
• Als nieuwkomers tijdens hun pubertijd naar Nederland komen, zijn zij vaak onvoldoende seksueel voorgelicht, waardoor ze niet weerbaar genoeg zijn en risico’s lopen op ongewenste zwangerschappen en soa ‘s.
• Jonge asielzoekers die zonder ouder arriveren, de zogenoemde Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV’s) hebben een slechte geestelijke gezondheid. Angst, depressie en posttraumatische stressklachten komen veel voor. .
• Ook lopen zij risico’s op ongewenste zwangerschappen en seksueel overdraagbare aandoeningen. Door hun jonge leeftijd, hun onduidelijke toekomstperspectief en hun grote afhankelijkheid van instanties en landgenoten zijn ze uitermate kwetsbaar voor seksueel misbruik. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen, kwetsbaarheid en gezondheid
Rapporten en artikelen
• Psychosocial Problems in Asylum Seekers’ Children; The Parent, Child, and Teacher Perspective Using the Strengths and Difficulties Questionnaire
• Hotel Baexem - Identification of Solitary Underage Asylum Seekers, scriptie; Lianne Cremers
• Systeemgerichte interventies voor vluchtelingenkinderen gebaseerd op beschermende factoren. Schakelscriptie Orthopedagogiek door Marjon Bregman
• Mental health among children seeking asylum in Denmark – the effect of length of stay and number of relocations: a cross-sectional study
• Quick Scan van ‘Het kind en het asielbeleid’ in de praktijk
• Expertmeeting Zorg aan ongedocumenteerde zwangere vrouwen en baby’s
• Kennisdocument gezondheid veiligheid ontwikkelingscondities van jonge asielzoekers
• Factsheet Pardonregling en Gezondheid
• Scriptie Overleven in Nederland
• Deens onderzoek naar gezondheid asielzoekerskinderen in centra; Norredam ea
• Kind in het centrum; Kinderrechten in asielzoekerscentra; Unicef
• Kind in het centrum; samenvatting; Kinderrechten in asielzoekerscentra; Unicef
• Rechten van het kind in het vreemdelingenrecht; Rijksuniversiteit Groningen
• Over-leven in Nederland; scriptie; M. Verduijn
• Gezonde School op AZC scholen; Schoolgezondheidsbeleid op asielzoekersscholen, een pilot
Alleenstaande minderjarige asielzoekers/vreemdelingen
• Perspectief op de toekomst - Interculturele gespreksvoering tussen hulpverlener en Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers
• Hotel Baexem - Identification of Solitary Underage Asylum Seekers, scriptie; Lianne Cremers
• Evaluatie pilot 'Beschermde opvang risico-AMV's' door Mariska Kromhout (WODC)
• Jong en illegaal in Nederland door Richard Staring (Erasmus Universiteit Rotterdam)
• Alleenstaande minderjarige migranten; European Migration Network
• EU Report on Unaccompanied Minors; European Migration Network
Kinderen zonder documenten
• Arts en vreemdeling; Zorg voor uitgeprocedeerde vreemdelingen; Medische Commissie
• Jeugdzorg aan illegale kinderen; quickscan Bureau Jeugdzorg; DCI-NL
• Illegaal en Zwanger; in tijdschrift ‘de Praktijk’
• Ongedocumenteerde kinderen en de toegang tot ziekenhuiszorg; Pharos
• Asiel; gezondheid en voeding; scriptie; R.Koordeman
• Undocumented Children in Europe; Picum
Voorkomen van kindermishandeling asielzoekersjeugd
Kindermishandeling komt vaker voor in gezinnen waar de opvoeding onder druk staat. Asielzoekersgezinnen ervaren veel stress en de onzekerheid over de toekomst en het wennen aan de nieuwe samenleving, zet het gezinsleven en de opvoeding onder druk. Maar er zijn veel aangrijpingspunten om kindermishandeling te voorkomen en te stoppen. Kindermishandeling kan voorkomen worden door het ondersteunen van ouders bij opvoeden, het weerbaar maken van kinderen en het tijdig signaleren en bespreken ervan met kinderen en ouders. Dat vraagt een actieve en effectieve aanpak van iedereen die met asielzoekersjeugd te maken heeft. Dat is nog niet vanzelfsprekend. Pharos voert in het schooljaar 2011-2012 een aantal activiteiten uit:
• De al op heel veel scholen gebruikte weerbaarheidstraining “Kom op voor jezelf” wordt uitgevoerd voor asielzoekersjeugd en andere nieuwkomers. Pharos beschrijft op basis van het bestaande draaiboek een aangepaste versie
• Pharos gaat na hoe de invoering van de meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld in de opvang verloopt en of aanvullingen in training en bestaande protocollen nodig zijn en ontwikkelt deze.
• Aan het eind van dit traject, halverwege 2012, zal Pharos de weerbaarheidstraining uitbrengen.
• Aanvullingen op de meldcode-handelingsprotocol en een trainingsaanbod zullen beschikbaar zijn.
Het SKAN-fond en Kinderpostzegels dragen financieel bij aan dit project.
Projectleider Bram Tuk b.tuk@pharos.nl
Gezonde voeding voor asielzoekerskinderen
Uit onderzoek blijkt dat asielzoekerskinderen in Nederland te vet eten en te weinig vitamines en mineralen binnen krijgen. Dit heeft nadelige gevolgen voor hun gezondheid en ontwikkeling. Kinderen die op jonge leeftijd met ongezond eten beginnen, kunnen daar hun leven lang negatieve gezondheidseffecten van ondervinden.
Gezonde voeding voor asielzoekerskinderen
Met dit project willen we bereiken dat asielzoekerskinderen en hun ouders op een leuke en aansprekende wijze kennis maken met gezonde en betaalbare voeding en hen stimuleren tot gezonde eetgewoonten. Hiervoor wordt de interventie Smaaklessen aangepast op de situatie van asielzoekerscentra en -scholen. Smaaklessen is ontwikkeld door het Voedingscentrum en Wageningen Universiteit en Research
Projectleider is Hester van Bommel, h.bommel@pharos.nl
www.smaaklessen.nl
Dit project wordt gefinancierd door Kinderpostzegels
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)
Steeds meer gemeenten hebben een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Behalve een centrale plek voor de jeugdgezondheidszorg is daar steeds vaker een aanbod opvoedingsondersteuning, maatschappelijk werk en jeugdzorg . Het CJG heeft een belangrijke taak in het tijdig signaleren van risicofactoren en het ondernemen van actie. Het jeugdbeleid is erop gericht dat migrantenouders en hun kinderen net zo goed bereikt worden door de algemene jeugdvoorzieningen en opvoedondersteuning als autochtone ouders. Om dit te realiseren werkt Pharos, samen met andere organisaties aan de interculturalisatie van de CJG’s. Om de toegankelijkheid van de zorg ook voor migranten te waarborgen zijn zaken belangrijk als: laagdrempelige toegang, liefst in de wijk; duidelijke voorlichting over wat de zorg te bieden heeft; serieus nemen van problemen van ouders en een cultuursensitieve houding van de zorgmedewerkers.
Onderzoeken en rapporten
• Handreiking Bereik alle doelgroepen optimaal
• Eindrapport Interculturalisering van Centra voor Jeugd en Gezin
• Eindrapport Het interculturele CJG (Utrecht)
• Eindrapport Interculturalisatie Centrum Jeugd en Gezin Den Haag
• Behoefteonderzoek Centrum jeugd en Gezin Zaanstad
• Deskundigheidsbevorderingstraject Centrum jeugd en Gezin Zaanstad
• Intervisiemodel Centrum jeugd en Gezin Zaanstad
• Een waaier aan activiteiten voor het Centrum Jeugd en Gezin - Implementatie interculturalisatieCJG Nieuwegein
• Implementatie interculturalisatie Centrum Jeugd en Gezin - Een stappenplan als werkwijzer voor een intercultureel CJG Nieuwegein
• Visiedocument Interculturalisatie Centrum Jeugd en Gezin - Resultaat van een visieontwikkelingstraject voor het CJG Nieuwegein
• Interculturalisatie CJG Feijenoord, gemeente Rotterdam, GGD-RR - eindrapport
• Met zware schoenen... - Huidige en gewenste situatie intercultureel gehalte Oké punten
• Deskundigheidsbevordering Intercultureel Werken - Oké punten Almere
• CJG consulent in Utrechtse wijken
• Verslag conferentie Interculturalisering CJGs 8 oktober 2010
Internationaal
Ook buiten Nederland wordt nieuwe kennis over migranten en gezondheid ontwikkeld en wordt beleid geïmplementeerd. Lessen hieruit zijn relevant voor de Nederlandse situatie. Bovendien zijn er op het terrein van gezondheidszorg voor migranten, vluchtelingen en ongedocumenteerden internationale verdragen en richtlijnen waar Nederland aan gehouden is. Pharos maakt onder andere deel uit van de volgende internationale netwerken: ECRE, ENIEC, Amnesty International, EUPHA, IRCT, EuroNet FGM, ICRH / En-Hera!, UNHCR, Unicef, WHO, PICUM, Odysseus, Parcours d’Exil en France Terre d’Asyl (Frankrijk), BAFF/BOZF (Duitsland), ACET (Bulgarije), Cordelia Foundation (Hongarije), Medimmigrant en Ulysses (Belgie) en het IAC (Inter African Commitee). Er is veel internationale belangstelling voor Pharosproducten.
• Het programma jeugd beschrijft in 2011 van een aantal omringende landen het beleid en “best practises” op het terrein van migrantenjeugd en gezondheid. Contact Bram Tuk; b.tuk@pharos.nl
• Het programma Jeugd heeft internationaal een naam opgebouwd, met name door voor scholen met nieuwkomers interventies op het gebied van sociaal emotionele ontwikkeling te ontwikkelen. Enkele zijn in meerdere talen vertaald. In het Engels zijn The World United (FC de Wereld) en Welcome to school (welkom op school) digitaal beschikbaar.
• Pharos ontwikkelde samen met RutgersWPF voor scholen de Lesmap Meisjesbesnijdenis. Deze is vertaald in het Engels
