Infosheet

“In het azc denk je na over je oude leven. Over de problemen die je hebt. En je trekt de deken over je hoofd. Je bent alleen maar bezig met eten en slapen. Dat is niet goed. Dankzij vrijwilligerswerk vergeet ik even mijn problemen en het helpt ook bij het loslaten van de stress van het azc. Ik raad iedereen in azc’s aan om deze werkervaring op te doen.”

Rawnaq Saleh

Waarom Aan de Slag – Meedoen vanaf dag één

In Nederland geldt: ‘Meedoen vanaf dag één’. Ook als je gevlucht bent voor een oorlog en zonder familie en vrienden in een land wordt opgevangen waar je de taal niet spreekt.

Voor nieuwkomers is meedoen met vrijwilligersactiviteiten buiten het azc goed voor hun gezondheid en welzijn. Vrijwilligerswerk samen met Nederlanders is een manier om kennis te maken met Nederland. Tijdens het werk bouwen ze een sociaal netwerk op, leren zij hoe het hier werkt en leren zij Nederlands in de praktijk. Bovendien zorgt vrijwilligerswerk voor een dagritme en het leveren van een zinvolle bijdrage. Het geeft nieuwkomers iets om naar uit te kijken, iets waarmee ze even hun zorgen opzij kunnen zetten. Dat is goed voor hun activatie, participatie en dus voor hun welzijn en gezondheid.

Maar het doen van vrijwilligerswerk helpt niet alleen nieuwkomers en de mensen voor wie ze dit vrijwilligerswerk doen. Het is ook een laagdrempelige manier om azc-bewoners en Nederlanders elkaar te laten ontmoeten, om meer wederzijds begrip te krijgen. En dat draagt bij aan meer draagvlak voor nieuwkomers in onze samenleving.

Daarnaast is activatie en participatie van nieuwkomers in brede zin een belangrijke stap richting arbeidsparticipatie (uit de bijstand), een doelstelling van zowel landelijke als regionale overheden. Meer nog dan betaald werk is vrijwilligerswerk de kortste weg naar deelname aan de samenleving. En dat is extra urgent nu bewoners steeds langer in de opvang blijven, waar – zonder participatie – hun gezondheid en kansen verslechteren.

Meedoen dus. Vanaf dag één. Aan de Slag geeft hier concreet en succesvol uitvoering aan. Pharos, het COA, Vereniging NOV en vele lokale partners verspreid over het land stellen, door de uitvoering van de Aan de Slag-methode azc-bewoners in staat om vrijwilligerswerk in en voor onze samenleving te doen.

De methode

Aan de Slag is een succesvolle methode om bewoners van asielzoekerscentra te betrekken bij vrijwilligerswerk in de gemeente. In elke gemeente werken verschillende partijen met elkaar samen: vrijwilligerscentrales en andere lokale organisaties, medewerkers en bewoners van het azc, ambtenaren bij de gemeente en supporters (sleutelpersonen met een vluchtelingenachtergrond). Het initiatief om te organiseren dat azc-bewoners aan de slag gaan, ligt bij het azc, een vrijwilligerspunt of gemeente. Het is belangrijk dat deze partijen allemaal achter het initiatief staan. Dit lokale Aan de Slag-team koppelt op een positieve en energieke manier zoveel mogelijk bewoners van het azc aan bestaande vrijwilligersactiviteiten in de gemeente.

De kracht van de methode zit in het vergroten van de mogelijkheden, deelname, structurering en stabilisering van activatie en participatie van azc-bewoners bij lokale organisaties buiten het azc. Het verrijkt en verstevigt de samenwerking tussen het COA, gemeente, lokale organisaties en sleutelpersonen. Aan de Slag is ook goed toepasbaar voor statushouders die al in een gemeente gehuisvest zijn. Dan maken bijvoorbeeld taalaanbieders en organisaties die maatschappelijke begeleiding verzorgen deel uit van de lokale samenwerking.

Om de toeleiding van nieuwkomers naar vrijwilligerswerk bij maatschappelijke organisaties duurzaam vorm te geven is een goede lokale samenwerking essentieel. Een samenwerking waarin iedereen verantwoordelijkheden draagt die naadloos aansluiten bij expertises.

Voor de lokale teams is het een meerwaarde dat zij onderdeel zijn van het landelijke programma Aan de Slag. De landelijke ondersteuning en belangstelling en de uitwisseling van kennis en ervaringen tussen de teams zorgen dat Aan de Slag lokaal blijft leven en de methode succesvol en toekomstbestendig wordt ingezet.

Belangrijkste partners in uitvoering Aan de Slag:

  • De vrijwilligerscentrale (vwc) of centrale welzijnsorganisatie met vrijwilligerspunt die het koppelen van vrijwilligers aan geschikte activiteiten als belangrijkste doel heeft. De medewerkers van het vwc zorgen voor een divers laagdrempelig aanbod van vrijwilligersactiviteiten bij verschillende organisaties. Zo kunnen groepjes azc-bewoners aansluiten bij bestaande activiteiten. Die kunnen ze uitvoeren in samenwerking met Nederlandse vrijwilligers. Samen met supporters en COA-medewerkers informeren en enthousiasmeren medewerkers van vrijwilligerscentrales de bewoners op het azc. Zij zorgen dat COA-medewerkers die persoonlijke gesprekken voeren met bewoners op de hoogte zijn van het aanbod. Bovendien begeleiden zij de supporters.
  • COA-medewerkers: zij kennen en spreken azc-bewoners en zij informeren en stimuleren bewoners mee te doen met activiteiten. Ze verwijzen voor inschrijving door naar het inloopuur. Dat inloopuur vindt op een vast moment(en) wekelijks plaats. Bewoners kunnen er extra informatie krijgen over de mogelijkheden van medewerkers van vrijwilligerscentrales en supporters, en zij kunnen zich er inschrijven.
  • De supporters zijn sleutelpersonen met een vluchtelingenachtergrond. Zij denken mee over de lokale aanpak vanuit hun eigen ervaring, waardoor de opzet beter aansluit bij de diverse groep azc-bewoners. Zij hebben daarnaast een belangrijke taak in de uitvoering. Zij informeren en stimuleren persoonlijk azc-bewoners om mee te doen met activiteiten. Zij hebben zelf ervaren hoe het is om hier ‘nieuw’ te zijn, spreken de taal van veel bewoners, begrijpen de culturele verschillen en weten inmiddels hoe het hier werkt. Zij zijn de bruggenbouwers tussen de Nederlanders en nieuwkomers.
  • Ambtenaren met als portefeuille vluchtelingen, vrijwilligerswerk of sociaal domein zijn betrokken om relevante partijen in hun gemeente over deze aanpak te informeren en verbindingen te leggen. Hun directe betrokkenheid is van belang om inzicht te krijgen in wat er nodig is om azc-bewoners succesvol te betrekken. Verder dragen zij bij aan de kennis over wat deze aanpak concreet oplevert, waaronder voor de inwoners van de gemeente. Als financier van de vwc of welzijnsorganisatie is hun betrokkenheid tot slot van belang voor de bestendiging van de benodigde ureninzet.
  • Lokale (maatschappelijke) organisaties met (vrijwilligers)activiteiten waar azc-bewoners bij aansluiten.
23.000

Er verblijven ruim 23.000 asielzoekers in Nederlandse azc’s. (Bron: COA, mei 2019)

1,5 jaar

De gemiddelde wachttijd voor de asielprocedure is in januari 2019 opgelopen tot bijna 1,5 jaar. Dat kan nog oplopen tot maar liefst 2 jaar. (Bron: Vluchtelingenwerk, januari 2019)

Cijfers Aan de Slag

  • 22 gemeenten met een azc hebben een actief Aan de Slag-team. Bekijk hier welke.
  • 601 lokale organisaties zijn betrokken bij Aan de Slag.
  • Azc-bewoners hebben in totaal 22.235 keer vrijwilligerswerk gedaan (mei, 2019).
  • Kandidaten voor een Aan de Slag-team: 16 gemeenten met azc.

Voorbeelden uit de praktijk

Als uitgangspunt heeft Aan de Slag dat alle (lokale) partijen die actief bij de organisatie en uitvoering van de aanpak betrokken zijn, ook als ambassadeur van het programma gevraagd worden. Ambassadeurs delen hun mooie verhalen persoonlijk met mensen in hun eigen kring en met mensen met eenzelfde functie in andere gemeenten. Ambassadeurs enthousiasmeren anderen over Aan de Slag door het delen van hun eigen ervaringen. Het aantal ambassadeurs dat betrokken is bij Aan de Slag breidt zich voortdurend uit.

Waarom ambassadeurs?

Als medewerkers van een vrijwilligerscentrale collega’s van een andere vrijwilligerscentrale uitleggen hoe zij te werk gaan en welke successen zij halen, pakken hun collega’s de methode sneller op. Dat blijkt in de praktijk effectiever dan dat wij vertellen wat ze moeten doen. Zij spreken vanuit hun expertise dezelfde taal, hebben dezelfde rol en zijn gewend zaken op dezelfde manier aan te vliegen. Daardoor kun je succesvoller verandering teweegbrengen als je hen aan elkaar koppelt. Het is dus belangrijk om voorlopers en rolmodellen in te zetten die hun collega’s in andere gemeenten enthousiasmeren en coachen in de implementatie van de aanpak.

“Bij het werven van vrijwilligersactiviteiten gaat het om niet taalafhankelijke, praktische klussen die altijd samen met Nederlandse vrijwilligers uitgevoerd worden. We zien dat deze aanpak werkt voor zowel azc-bewoners als statushouders die zelfstandig in onze gemeente wonen.”

Jes Kleijnen, adviseur vrijwillige inzet Vrijwilligerscentrale Utrecht.

“Ik raad iedereen aan: blijf niet op je kamer. Ga naar buiten. Doe hier vrijwilligerswerk. Je leert over de Nederlandse samenleving. Je leert nieuwe mensen kennen, kunt de Nederlandse taal oefenen en krijgt nieuwe vrienden.”

Bakri Maskoun

“De vrijwilligerscentrale is door Aan de Slag niet meer weg te denken uit ons azc. Samen lichten wij de bewoners in over het vrijwilligerswerk.”

Kazem Farzkenary, COA-programmabegeleider azc Nijmegen.

“De meerwaarde om met een Vrijwilligerscentrale te werken is dat zij alle lokale organisaties kennen en precies weten wat er speelt en waar behoefte aan is.”

Nicolien Derksen, locatiemanager azc Nijmegen.

“Ik doe nu sinds een jaar vrijwilligerswerk samen met mijn beste vriend Henk. Ik hoop hier altijd te zijn.”

Hassan Ishag Adam

“Mensen uit de opvang profiteren van het doen van vrijwilligerswerk met mensen uit de wijk, maar net zo goed profiteren mensen uit de wijk hiervan.”

Kees Diepeveen, wethouder gemeente Utrecht.

Impressies van Aan de Slag

Samen vrijwilligerswerk doen

Toekomst (zonder) Aan de Slag

Wij willen natuurlijk niet alleen door met de bestaande Aan de Slag-teams, maar willen dat de methode ook wordt ingezet in andere gemeenten met een azc. Alle azc-bewoners moeten de kans krijgen om mee te kunnen doen aan vrijwilligersactiviteiten buiten het azc, niet enkel de mensen die nu toevallig op een azc wonen waar dit al wordt aangeboden. De verwachting is bovendien dat het aantal asielaanvragen licht stijgt en dat asielzoekers langer in de opvang verblijven. De procedure van asielaanvragen vraagt in een aantal gevallen meer tijd en het duurt langer voordat statushouders de opvang verlaten naar een woning in een Nederlandse gemeente. Bovendien geeft de prognose van het COA aan dat er in 2019 30.300 opvangplaatsen beschikbaar moeten zijn. Dat betekent dat er 2.500 nieuwe opvangplaatsen nodig zijn. Ook dat zorgt voor een langere wachttijd en meer mensen in de opvang waarvoor activering en participatie van groot belang is.

Enkele redenen om Aan de Slag te behouden en verder uit te breiden:

  • De Aan de Slag-methode heeft zich in de praktijk effectief bewezen. Er zijn duurzame samenwerkingsverbanden opgebouwd in de betrokken gemeenten waardoor wekelijks steeds meer azc-bewoners meedoen met vrijwilligerswerk. Het target van 14.000 koppelingen in 3 jaar hebben we met meer dan 22.235 koppelingen ruimschoots gehaald.
  • Voortzetting is belangrijk voor de huidige Aan de Slag-teams: voor de continuering, kwaliteit en groei op lokaal niveau.
  • De implementatie van de succesfactoren van Aan de Slag is nodig in de resterende 45 procent van de azc’s in Nederland.
  • Het is nodig om in te zetten op vrouwenparticipatie in de opvang. Via Aan de Slag is dat mogelijk.
  • Stoppen met Aan de Slag betekent weinig participatie voor azc-bewoners, want er is nauwelijks ander aanbod.

Meer informatie en contact

Kaart met alle gemeenten met een Aan de Slag-team

Bekijk hier een landkaart met een overzicht van alle gemeenten met een azc die ook een Aan de Slag-team hebben.

SCP-rapport bevestigt belang vrijwilligerswerk

Het belang van de toeleiding naar vrijwilligerswerk wordt onderschreven door het SCP-rapport ‘Opnieuw beginnen. Achtergronden van positieverschillen tussen Syrische statushouders’. Dit uitgebreide onderzoek onder Syrische nieuwkomers in Nederland laat onder meer zien dat participatie in de vorm van vrijwilligerswerk belangrijk is voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid van vluchtelingen.

Toolkit Aan de Slag

Vanaf de start van het programma heeft het landelijk Aan de Slag-team samen met nieuwkomers en lokale Aan de Slag-teams tools ontwikkeld om lokale teams te ondersteunen bij hun activiteiten. Deze zijn gebundeld in een publiekelijk toegankelijke toolkit die voortdurend wordt aangevuld.

De instrumenten in de toolkit zijn onder te verdelen in drie categorieën:

1. Tips & Tricks van ambassadeurs (handleiding)
2. Communicatietools
3. Matchingstools

Toolkit Aan de Slag

Contact

Contact

Wil je meer weten over Aan de Slag? Wil je contact over het opzetten van de Aan de Slag-methode in jouw gemeente? Voor azc-bewoners of statushouders? Neem contact op met adviseur en programmaleider Marieke Stopel: m.stopel@pharos.nl

Gezondheid vluchtelingen, asielzoekers en statushouders