Infosheet

Asielzoekers, vluchtelingen, statushouders – Vroegsignalering psychische klachten en Protect vragenlijst

Asielzoekers en vluchtelingen zijn meer kwetsbaar dan anderen voor het ontwikkelen van psychische klachten. Iemands individuele kwetsbaarheid kan alleen worden vastgesteld door middel van een individuele beoordeling. Daarom heeft Pharos, in samenwerking met Europese partners, in 2011 de Protect-vragenlijst ontwikkeld (verkorte versie) [LINKS]. Hiermee kan een eerste beoordeling gedaan worden van iemands psychische klachten en de daaruit voortvloeiende beperkingen, bijvoorbeeld van het geheugen en de herinnering. Het oorspronkelijke Protect project richtte zich op vroegsignalering bij asielzoekers die psychische klachten ontwikkelen als gevolg van martel- en geweldservaringen. Het zo vroeg mogelijk in kaart brengen van deze klachten, zowel door zowel zorgprofessionals, andere professionals (advocaten, IND, COA) als begeleiders (zowel professionals als vrijwilligers) die werken met asielzoekers, helpt bij het opsporen van asielzoekers die vanwege hun psychische klachten extra aandacht nodig hebben. Deze klachten leveren immers beperkingen op, zoals verminderde concentratie en geheugenfunctie, die van invloed zijn op wat zij wel en niet kunnen vertellen in de asielprocedure. Het op deze manier vroeg signaleren van psychische klachten fungeert ook als eerste stap bij het opstarten van zetten van gerichte preventie en behandeling.

Protect vragenlijst statushouders

Als asielzoekers een verblijfsvergunning hebben gekregen, betrekken zij een woning in een gemeente. Dan begint hun traject van inburgering gericht op integratie en participatie. Ook dan spelen regelmatig psychische klachten. Onderzoek laat zien dat 40% van de Syrische vluchtelingen psychische klachten heeft, variërend van licht tot ernstiger. Ook voor de groep statushouders in gemeenten is het zo vroeg mogelijk signaleren van psychische klachten belangrijk. Hoe eerder dit bekend is hoe eerder gepaste maatregelen kunnen worden genomen qua zorg, preventie en aanpassingen van de inburgering. Deze Protect vragen kunnen zowel door zorgprofessionals als niet-zorgprofessionals worden gebruikt. De Protect vragen vind je hier met een toelichting over het gebruik van deze vragen: Protect-vragenlijst statushouders.

10 vragen voor signalering psychische klachten

Psychische klachten en stress; schatting is dat een op de vier statushouders hier mee te maken heeft. Vaak komen trauma’s pas aan de oppervlakte als huisvesting en gezinshereniging zijn geregeld. Weet welke vragen je kunt stellen om psychische klachten te signaleren.

10 vragen voor signalering psychische klachten

  1. Val je vaak moeilijk in slaap?
  2. Heb je vaak last van nachtmerries?
  3. Heb je vaak hoofdpijn?
  4. Heb je vaak last van lichamelijke pijnklachten?
  5. Word je snel en gemakkelijk boos?
  6. Denk je vaak terug aan pijnlijke ervaringen in het verleden?
  7. Voel je je vaak bang of angstig?
  8. Vergeet je vaak gewone dagelijkse dingen?
  9. Valt je op dat je steeds minder interesse hebt in dingen?
  10. Heb je moeite om je te concentreren?

Validering Protect vragen

In 2018 is het Engelstalige artikel met de uitkomst van een Duits onderzoek, waarbij de Protect vragenlijst wordt vergeleken met andere vragenlijst. De conclusie van dit onderzoek is dat de Protect vragen een valide en betrouwbaar hulpmiddel is voor de vroege signalering van psychische problemen van asielzoekers en vluchtelingen.

Validation of the Protect Questionnaire
A tool to detect mental health problems in asylum seekers by non-health professionals.

Brochures in diverse talen

In 2012 zijn onderstaande folders in zes talen ontwikkeld over psychische klachten speciaal bedoeld voor asielzoekers die in de asielzoekerscentra verblijven. Niet alle informatie in deze folders is nog up-to-date, maar inhoudelijk wel bruikbaar.

Kwetsbaarheid

Asielzoekers en vluchtelingen zijn meer kwetsbaar dan anderen voor het ontwikkelen van psychische klachten. Kwetsbaarheid is een ingewikkelde term die op verschillende niveaus bekeken kan worden:

Niveau 0 (algemeen niveau van kwetsbaarheid): In principe is iedere asielzoeker en vluchteling als kwetsbaar te beschouwen; door migratie verliest men immers (een deel van) de familie, vrienden, het huis en eigendommen. Deze ervaringen kunnen de psychische gezondheid ondermijnen.

Niveau 1 (kwetsbare groepen): Binnen de populatie vluchtelingen zijn specifieke groepen meer kwetsbaar dan andere groepen. Het gaat dan bijvoorbeeld om oudere asielzoekers, minderjarigen, zwangere vrouwen, alleenstaande vrouwen (met of zonder kinderen) en  slachtoffers van martelingen of seksueel misbruik. Uit onderzoek blijkt dat deze groepen gemiddeld meer psychische klachten hebben dan andere vluchtelingen.

Niveau 2 (individuele kwetsbaarheid): Niet alle personen in kwetsbare groepen zijn even kwetsbaar. De volgende stap is dan ook om te kijken naar het individuele niveau van kwetsbaarheid. In veel gevallen gaat het daarbij om een individuele psychologische kwetsbaarheid die wordt veroorzaakt door rouw, verlies of traumatische ervaringen. Deze kunnen een aantal psychische en medische gezondheidsrisico’s veroorzaken en tot een verminderd functioneren leiden.

Meer informatie

Huisarts-migrant.nl

Website voor huisartsen en andere zorgverleners met vragen over zorg en gezondheid voor migranten, vluchtelingen en patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden.
huisarts-migrant.nl

Gezondheid vluchtelingen, asielzoekers en statushouders

Over Pharos