Cookies
niet toestaan
Cookies toestaan

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en het tonen van publicaties.

Feiten en cijfers laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Voor laaggeletterden is het moeilijk om gezondheidsadviezen te begrijpen, erover te communiceren en deze toe te passen. De meeste van hen hebben dan ook lage gezondheidsvaardigheden. 

Factsheet laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

 Factsheet: Goed geneesmiddelengebruik onder laaggeletterden


 

 Wat is de relatie tussen lage gezondheidsvaardigheden en gezondheid?

Er is een duidelijke samenhang tussen beperkte gezondheidsvaardigheden en een slechtere gezondheid. Ouderen, laagopgeleiden en niet-westerse migranten zijn sterker vertegenwoordigd in de groep mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Het voorkomen van astma en COPD, diabetes, kanker, hart- en vaatziekten en psychische problemen is bij deze groepen beduidend hoger dan bij andere bevolkingsgroepen.

Als voorbeeld de cijfers over diabetes:

  • 5,2% van de laagst geletterde mannen heeft diabetes tegenover 1,5% van de hoogst geletterden.
  • Voor vrouwen is dat respectievelijk 6% en 0,9%.

Ook bij de sterftekans zien we verschillen. Ouderen met lage gezondheidsvaardigheden hebben een anderhalf tot tweemaal hogere kans op voortijdige sterfte dan ouderen met adequate gezondheidsvaardigheden.

Het wonen in een achterstandsbuurt blijkt, onafhankelijk van sociaaleconomische status, de gezondheid negatief te beïnvloeden. De clustering van ongunstige omstandigheden vergroot de gezondheidsverschillen.


 

Gezondheidsvaardigheden of ‘Health Literacy’ zijn de vaardigheden die mensen nodig hebben om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen en toe te passen. Voor kwaliteit en toegankelijkheid van zorg zijn gezondheidsvaardigheden noodzakelijk. 
Er zijn drie typen vaardigheden: functioneel (zoals lezen en schrijven, rekenen, zoeken op internet), interactief of communicatief (zoals begrijpend lezen, abstract denken, hoofd- van bijzaken scheiden, reflecteren), en kritisch (zoals toepassen van informatie, ordenen, vooruitdenken, prioriteiten stellen). 
Laaggeletterden hebben met alle drie de vaardigheden moeite. Mensen die niet laaggeletterd zijn, kunnen ook moeite hebben met interactieve en kritische vaardigheden en daarom moeite hebben om over gezondheid te communiceren en adviezen goed toe te passen. De totale groep mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is dan ook veel groter dan de laaggeletterden alleen. Volgens een berekening van onderzoeksinstituut Nivel gaat het in totaal om zo’n 28 procent van de volwassenen in Nederland.

Feiten en cijfers beperkte gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid

  • Ruim 28,7% van de Nederlandse bevolking heeft (zeer) beperkte gezondheidsvaardigheden.
  • 2,5 miljoen volwassenen zijn laaggeletterd (hebben moeite met lezen en rekenen).
  • Twee op de drie laaggeletterden is autochtoon Nederlander; een op de drie heeft een niet-westerse achtergrond.
  • 13,8% van de 15-jarige leerlingen in Nederland heeft grote moeite met het begrijpen van hun schoolboeken.
  • Bijna 14% van alle kinderen in Nederland loopt het risico om op latere leeftijd onder de noemer ‘laaggeletterd’ te vallen.
  • Percentage laaggeletterden van de 16-65-jarigen op basis van genoten onderwijs: 42% lager onderwijs, 38% vmbo of mbo 1,9% mbo 2, 3 of 4, 3% havo en vwo, 2% hbo en wo.
  • Er werken 9.891 huisartsen in Nederland (Hingstman & Kenens 2011). Van hen werken 834 in een van de 224 zogenaamde achterstandswijken. Een praktijk in een achterstandswijk heeft gemiddeld 46% procent van de patiënten een migrantenachtergrond, waarbij patiënten uit 30 tot 40 verschillende landen kunnen komen. (Nielen e.a. 2007)

 

In het dagelijks leven hebben mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden moeite met:

  • de weg vinden in de zorg
  • zoeken op het internet (digitale vaardigheden)
  • (uitnodigings)brieven begrijpen (ook via e-mail)
  • folders, websites, formulieren, bijsluiters begrijpen
  • gesprekken met zorgverleners voeren
  • klachten adequaat en in chronologische volgorde benoemen
  • uitleg en adviezen begrijpen en in praktijk brengen
  • behandelplan, revalidatieplan begrijpen
  • medicijnen op de juiste manier innemen
  • eigen doelen stellen, leven (re)organiseren, zelfmanagement