Sociaal economische status en gezondheid

De sociaaleconomische status van mensen wordt bepaald op basis van hun opleiding, inkomen en positie op de arbeidsmarkt. Het verband tussen sociaaleconomische status en (gezonde) levensverwachting vertoont een sterk verloop. Met elk stapje hoger op de maatschappelijke ladder, wordt de kans op een goede gezondheid groter. Daarbij is er een sterke wisselwerking tussen sociaaleconomische status en gezondheid. Mensen met een goede gezondheid zijn beter in staat om gunstigere posities op de maatschappelijke ladder te krijgen en behouden. Hebben zij eenmaal een gunstige positie, dan hebben zij ook meer kans gezond te blijven. Dit verband is over de hele wereld aangetoond.

Onderliggende oorzaken gezondheidsverschillen

Gezondheid wordt beïnvloed door een combinatie van persoonlijke kenmerken en de omstandigheden waarin mensen geboren worden, opgroeien, wonen en werken. Deze omstandigheden worden ook wel determinanten van gezondheid genoemd: dat zijn factoren die mede bepalen hoe gezond iemand is.³ Veel van deze factoren hangen samen met sociaaleconomische status en liggen vaak buiten het zorgdomein. Denk aan slechte woon- en werkomstandigheden, het hebben van een sociaal netwerk, leefstijl, armoede en schulden. Ook roken is een belangrijke factor waar nog veel gezondheidswinst te behalen valt, vooral als het gaat om het verkleinen van gezondheidsverschillen.

Gezondheidsvaardigheden

In de oorzaken spelen ook beperkte gezondheidsvaardigheden een grote rol. 1 op de 5 Nederlanders hebben moeite met lezen, schrijven of rekenen.⁴ Daarnaast is 1 op de 3 Nederlanders onvoldoende in staat om informatie over medische zorg te vinden, te begrijpen, te beoordelen en toe te passen.⁴ Voor hen is de zorg vaak te complex ingericht: informatie is moeilijk te vinden, adviezen zijn lastig te begrijpen en procedures zijn ingewikkeld. Dit heeft ook gevolgen voor de ervaren gezondheid van mensen. Onderzoek laat zien dat mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen een slechtere gezondheid ervaren dan mensen die hier geen moeite mee hebben.⁴ 

Chronische stress

Ook chronische stress als gevolg van sociale of financiële problemen, zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van gezondheidsverschillen.⁵ Chronische stress vergroot de kans op hart- en vaatziekten, diabetes⁶ en depressie en heeft een ongunstig effect op leefstijl. Daarnaast beïnvloedt chronische stress⁷ de cognitieve vermogens en vaardigheden om met problemen om te gaan.⁸

Bij mensen met een migratieachtergrond spelen ook andere risicofactoren⁹ voor een slechtere gezondheid een rol, zoals:

• de migratiegeschiedenis;
• een andere beleving van ziekte;
• andere verwachtingen van de zorg;
• voorzieningen die niet aansluiten of minder toegankelijk zijn, en;
• ook (ervaren) discriminatie hangt samen met een slechtere gezondheid.

Tot slot: Duurzame aanpak van gezondheidsverschillen

Gezondheidsverschillen ontstaan dus door een combinatie van factoren die zich op verschillende leefdomeinen afspelen en nauw met elkaar samenhangen. Een groot deel van wat gezondheid beïnvloedt, ligt, zoals beschreven, buiten het traditionele zorgdomein. Het gaat bijvoorbeeld om armoede en bestaanszekerheid, onderwijs, huisvesting, werk en inkomen, en de inrichting van de leefomgeving. 

Daarom vraagt het terugdringen van gezondheidsverschillen om een brede, duurzame aanpak. Een aanpak waarin gezondheid en gezond gedrag worden bekeken in samenhang met de omstandigheden die hierop van invloed zijn, zoals leefsituatie, stress door armoede of schulden, en mogelijkheden om mee te doen in de samenleving. Door structureel in te zetten op deze onderliggende factoren ontstaat een stevige basis voor gelijke kansen op gezondheid voor iedereen.