Infosheet

Persoonsgerichte zorg en diversiteit

Persoonsgerichte zorg is zorg die de persoon van de patiënt centraal zet, niet zijn medische toestand. Hierin is aandacht voor het dagelijks leven, de sociale omstandigheden en emoties, waarden en behoeftes van de patiënt. Empatische, persoonsgerichte zorg leidt niet alleen tot meer tevredenheid bij de patiënt (en arts), maar heeft een directe gunstige invloed op de gezondheid. Dit geldt zeker bij patiënten in achterstandssituaties met complexe problematiek.

Het verhaal van de heer Awolo en mevrouw de Laat.
Kijk waarom persoonsgerichte zorg voor hen belangrijk is.

Afwijken van richtlijnen en protocollen

Om zorg op maat te kunnen leveren moet je durven afwijken van richtlijnen en protocollen.  Een richtlijn biedt een kader, maar hier moet van afgeweken worden wanneer de betrokken patiënt er niet binnen past. Dit kan het geval zijn wanneer kenmerken als leeftijd, sekse, opleidingsniveau of migratie-achtergrond nopen tot aanpassing. Het komt ook vaak voor dat wat de patiënt belangrijk vindt, botst met een behandeling volgens de richtlijn. Bijvoorbeeld een oudere vrouw met hypertensie voor wie haar vrijwilligerswerk buitenshuis heel belangrijk is, is niet echt geholpen door een behandeling met diuretica waardoor ze om de haverklap moet plassen. Huidige richtlijnen zijn vaak gericht op één bepaald ziektebeeld en de biomedisch optimale behandeling. Het is belangrijk om in nieuwe richtlijnen juist ook ruimte en handvatten te geven voor persoonsgerichte zorg die aansluit bij de behoeften van de patiënt (goal oriented care). Angst, pijn en depressie verminderen door persoonsgerichte zorg. Ook zien we betere suikerwaarden bij patiënten met suikerziekte en een verbetering van de longfunctie bij mensen met een chronische longziekte.

Aandachtspunten persoonsgerichte zorg voor richtlijnmakers

Betrek bij het zoeken naar evidence en het formuleren van aanbevelingen relevante verschillen op basis van leeftijd, sekse, opleidingsniveau, sociaal-economische status en etniciteit

Epidemiologie
Sommige ziektes komen vaker of juist minder vaak voor bij bepaalde groepen.
Voorbeeld: hartinfarcten komen 6 keer vaker voor bij de laagstopgeleide mannen vergeleken met hoogstopgeleide mannen; diabetes komt 2 tot4 maal vaker voor onder bepaalde migrantengroepen.

Presentatie en beloop van de aandoening/diagnostiek
Veel laaggeletterden en mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden presenteren hun klachten niet op de systematisch wijze die hulpverleners graag zien. Daarnaast kunnen ziekten anders tot uiting komen bij verschillende patiëntengroepen, en soms zijn andere richtlijnen voor diagnostiek of voor de interpretatie van laboratoriumwaarden van kracht.
Voorbeeld: Hypertensie uit zich vaak op andere wijze bij mensen met een Afrikaanse afkomst; mensen met een Hindoestaanse achtergrond moet men al op jongere leeftijd op diabetes controleren. Voor meer informatie: www.huisarts-migrant.nl

Behandeling en beleid, voorlichting en zelfmanagement
Bij sommige aandoeningen zijn etnische verschillen in reactie op medicatie relevant; bijvoorbeeld langzaam metabolisme van antidepressiva bij bepaalde migrantengroepen. Opleiding, taal en culturele achtergrond hebben onder andere invloed op: de omgang met ziekte, het vermogen tot zelfmanagement en het innemen van medicatie volgens voorschrift. Voorlichting moet toegesneden zijn op de gezondheidsvaardigheden van de patiënt. Veel folders, interventies en behandelingen gaan uit van een taalvaardigheidsniveau en een abstractievermogen dat grote groepen mensen niet hebben. In de richtlijn kan aangegeven worden waar eenvoudig voorlichtingsmateriaal over het onderwerp te vinden is.

Geef in de richtlijn handvatten hoe de adviezen kunnen worden aangepast aan de behoeften en doelen van de patiënt, ook bij patiënten met multimorbiditeit.

Meer informatie:

Bronnen

  1. Coulter, A.E.V.A., Eccles, A., Ryan, S., Shepperd, S., Perera, R. Personalised care planning for adults with chronic or long-term health conditions. Cochrane Database Systematic Reviews. 2015.