Infosheet
Preventie, participatie en inburgering vluchtelingen
Mentale gezondheid is cruciaal voor mensen met een vluchtachtergrond om goed te kunnen deelnemen aan de samenleving. Door ingrijpende ervaringen in het land van herkomst, tijdens de vlucht en na aankomst in Nederland, lopen zowel jongeren als volwassenen met een vluchtachtergrond een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen. Veel van hen kampen met milde tot matig ernstige problemen, en naar schatting 13-25% ontwikkelt een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en/of een depressie.
Tegelijkertijd weten zij minder goed hun weg te vinden naar passende zorg en de zorg die wel geboden wordt, sluit niet altijd aan bij hun behoeften en achtergrond. Dit betekent dat bij een deel van de mensen met een vluchtachtergrond de klachten geen of onvoldoende aandacht krijgen. De weg naar zorg is vaak niet duidelijk, en/of zorginstellingen zelf zijn onvoldoende toegerust om passende, cultuursensitieve zorg te kunnen bieden. Ondertussen hebben mentale klachten wel een negatief effect op het dagelijks functioneren en het vermogen om te leren en te participeren.
De mentale gezondheid van mensen met een vluchtachtergrond is positief te beïnvloeden binnen het sociale domein, het (taal)onderwijs en door gerichte begeleiding. Het tijdig signaleren van klachten én het krijgen van goede begeleiding en passende zorg zijn beide van belang in de aanpak van mentale problemen. Minstens zo belangrijk zijn meedoen aan activiteiten die bijdragen aan de preventie van mentale problemen en het versterken van mentale veerkracht. Zo laten verschillende studies zien dat kinderen met een vluchtachtergrond die zich thuis voelen op school, een lagere kans hebben op posttraumatische stress, depressie en angstklachten. En weten we dat onder andere het hebben van een sociaal netwerk, een zinvolle dagbesteding en het hebben van een toekomstperspectief, positieve invloed hebben op de mentale gezondheid van volwassenen met een vluchtachtergrond.
Wat kunnen gemeenten doen?
- Benut de inburgeringsperiode om te werken aan de gezondheid van deze groep nieuwe inwoners. In de handreiking Inburgering en gezondheid lees je hoe dat kan. Achteraan vind je een checklist die inzicht geeft in wat je kunt doen en die je kunt gebruiken om met elkaar de prioriteiten te bepalen.
- Stimuleer participatie, ook bij mensen die niet (meer) hoeven in te burgeren. Het meedoen en meetellen in de samenleving, het hebben van een dagbesteding en het aangaan van sociale contacten, maken een groot verschil in iemands psychosociale welbevinden. Groepsgewijs vrijwilligerswerk kan goed werken voor mensen die nieuw zijn in Nederland. Hiervoor kan geleerd worden van het vroegere programma Aan de Slag, nu onderdeel van de meedoenbalies.
- Versterk veerkracht door de inzet van preventieve interventies. In de Gids preventieve interventies mentale gezondheid vind je 37 interventies voor het versterken van de mentale gezondheid en veerkracht van mensen met een vluchtachtergrond (zowel kinderen als volwassenen).
- Werk samen met sleutelpersonen. Sleutelpersonen kennen een gemeenschap van binnenuit, hebben ervaringskennis op het gebied van vlucht- en migratieachtergrond én kennen de Nederlandse gezondheidszorg. Daardoor kunnen zij goede bruggenbouwers en adviseurs zijn.
- Leg contact met collega’s van andere beleidsterreinen, zoals preventie- en gezondheidsbeleid. Hoe inclusief is het bestaande aanbod? Wordt er rekening gehouden met de behoeften van nieuwkomers in de gemeente? Wat is er nodig om te zorgen dat ook nieuwe inwoners de weg vinden naar het aanbod, en dat alles passend ervaren?
- Zorg dat betrokken vrijwilligers en professionals zijn toegerust om cultuursensitief te werken en (mentale) gezondheid bespreekbaar te maken, bijvoorbeeld door hen training aan te bieden.
- Informeer mensen zelf over (mentale) gezondheid en zorg, en over hoe zorg en ondersteuning werkt in Nederland. Bijvoorbeeld door tijdens gezondheidsvoorlichting specifiek voor deze groep. En door gebruik te maken van vertaalde informatiematerialen over de eerstelijns zorg of over stress. Er is ook een overzicht van voorlichtingsmaterialen in diverse talen.
- Stimuleer dat er op een goede manier wordt omgegaan met een taalbarrière, volgens de richtlijn omgaan met taalbarrières in de zorg en het sociaal domein.
Meer informatie
Bekijk meer informatie over participatie en inburgering van vluchtelingen.
Website voor huisartsen en andere zorgverleners met vragen over zorg en gezondheid voor migranten, vluchtelingen en patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden: huisarts-migrant.nl.