Infosheet

Ongedocumenteerden

Volgens de Nederlandse Vreemdelingenwet moet iemand die niet de Nederlandse nationaliteit heeft, ongeacht de reden en de verblijfsduur, een geldig visum of een verblijfsvergunning hebben om in Nederland legaal te kunnen verblijven. Volgens de gangbare definitie is iedereen die langer dan drie maanden in Nederland verblijft zonder een geldige verblijfsvergunning ‘illegaal’ d.w.z. ongedocumenteerd. In Nederland wonen ongeveer 40.000 ongedocumenteerden (WODC, 2015). Tot deze groep behoren onder meer afgewezen asielzoekers, illegale arbeidsmigranten en mensen die zich hier bij hun familie hebben gevoegd, terwijl ze geen (recht op een) verblijfsvergunning hebben.

Gezondheidszorg ongedocumenteerden

Het verlenen van gezondheidszorg wordt bemoeilijkt door de situatie waarin ongedocumenteerden zich bevinden, hun angst om opgepakt te worden en financiële problemen. Hierdoor zoeken ze vaak te laat hulp van een huisarts en kunnen ze zich in een levensbedreigende situatie bevinden.

Medische noodzakelijke zorg

Sinds in 1998 de Koppelingswet werd ingevoerd hebben ongedocumenteerden geen recht op voorzieningen uit publieke middelen. Dit heeft tot gevolg dat ongedocumenteerden zich niet kunnen verzekeren tegen ziektekosten. Maar dit betekent níet dat zij geen medische hulp kunnen krijgen. Zorgverleners moeten wel degelijk medisch noodzakelijke hulp bieden. Volgens Nederlandse en Europese verdragen hebben ongedocumenteerden immers recht op noodzakelijke zorg, en daarnaast op juridische bijstand en, voor kinderen tot 18 jaar, recht op scholing.

De commissie-Klazinga heeft uit naam van de medische beroepsorganisaties in 2007 in het rapport Arts en Vreemdeling beschreven wat zij onder medisch noodzakelijke zorg verstaat.

Een probleem hierbij kan de financiering van deze zorg zijn. In principe moet iedereen voor de verleende zorg betalen. Voor ongedocumenteerden met een niet-westerse achtergrond die zich niet kunnen verzekeren voor ziektekosten en die die niet kunnen betalen, kan de zorgverlener de oninbare kosten bij het CAK declareren. Voor ongedocumenteerden die uit Europa komen geldt dit niet. Bij hen moet de verzekering in het eigen land deze kosten betalen of dient het ziekenhuis/de zorgverlener het eigen potje ‘dubieuze debiteuren’ aan te spreken.

Cijfers ongedocumenteerden

Het aantal illegaal in Nederland verblijvende vreemdelingen wordt in de periode 2012-2013 geschat op 35.500, met een 95% betrouwbaarheidsinterval van 22.800 tot 48.000. Omdat deze schatting op een andere wijze tot stand is gekomen dan eerdere schattingen is deze methode ook toegepast op de beschikbare data uit 2009. Op deze wijze wordt het aantal illegale vreemdelingen in 2009 geschat op 41.800, met een 95% betrouwbaarheidsinterval van 20.600 tot 63.000 (WODC, 2015). Hieruit blijkt dat het aantal ongedocumenteerden in de afgelopen jaren is gedaald.

Deze trend hangt voor een deel samen met de uitbreiding van het aantal EU-landen, waardoor sommige vreemdelingen niet meer illegaal in Nederland verblijven, aangezien zij hier als EU-burger rechtmatig mogen verblijven. Niettemin neemt ook het aantal illegaal verblijvende vreemdelingen uit landen buiten de EU af.

Ongedocumenteerde migranten in Nederland kunnen zonder reden worden vastgezet in de grensdetentie (Schiphol) of in verschillende locaties voor vreemdelingenbewaring. De afgelopen jaren is het aantal vreemdelingen in detentie fors gedaald. In 2005 was de instroom in de vreemdelingendetentie nog bijna 13.000. In 2015 was dit gedaald naar bijna 2200.

Onderzoek door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ, 2014) laat zien dat er in de detentiecentra voor vreemdelingen sprake is van verantwoorde medische zorg. Wel is de psychische zorg voor vreemdelingen voor verbetering vatbaar.

Lees meer: Vreemdelingendetentie en gezondheid. Kennisdocument, Erick Vloeberghs, Pharos (2013).

Meer informatie

Huisarts-migrant.nl

Website voor huisartsen en andere zorgverleners met vragen over zorg en gezondheid voor migranten, vluchtelingen en patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden.
huisarts-migrant.nl

Gezondheid vluchtelingen, asielzoekers en statushouders

Over Pharos