Infosheet

Gezondheid Ongedocumenteerden

Situatie in Nederland

Volgens de Nederlandse Vreemdelingenwet moet iemand die niet de Nederlandse nationaliteit heeft, ongeacht de reden en de verblijfsduur, een geldig visum of een verblijfsvergunning hebben om in Nederland legaal te kunnen verblijven. Volgens de gangbare definitie is iedereen die langer dan drie maanden in Nederland verblijft zonder een geldige verblijfsvergunning ‘illegaal’ d.w.z. ongedocumenteerd. In Nederland wonen ongeveer 40.000 ongedocumenteerden (WODC, 2015). Tot deze groep behoren onder meer afgewezen asielzoekers, illegale arbeidsmigranten en mensen die zich hier bij hun familie hebben gevoegd, terwijl ze geen (recht op een) verblijfsvergunning hebben.

Ongedocumenteerden en gezondheidszorg

Het verlenen van gezondheidszorg wordt bemoeilijkt door de situatie waarin ongedocumenteerden zich bevinden, hun angst om opgepakt te worden en financiële problemen. Hierdoor zoeken ze vaak laat hulp van een huisarts, waardoor ziektebeelden al in een meer vergevorderd stadium zijn dan bij andere zieken. Het gaat hierbij vooral om psychische problemen, zoals depressie en stress, en (psycho)somatische problemen, zoals hoge bloeddruk, spijsverteringsziekten, hoofdpijn en rugklachten. Infectiezieken komen ook relatief veel voor onder ongedocumenteerden.

Voor meer informatie zie de Pharos publicatie uit 2019 Toegang tot zorg voor ongedocumenteerde migranten

Ook het artikel ‘Ongedocumenteerde vreemdelingen in beeld’ in het Vakblad Sociaal Werk van december 2019 geeft beknopt informatie over wat je kunt betekenen voor deze groep.

Medisch noodzakelijke zorg

Sinds in 1998 de Koppelingswet werd ingevoerd hebben ongedocumenteerden geen recht op voorzieningen uit publieke middelen. Dit heeft tot gevolg dat ongedocumenteerden zich niet kunnen verzekeren tegen ziektekosten. Maar dit betekent níet dat zij geen medische hulp kunnen krijgen. Zorgverleners moeten wel degelijk medisch noodzakelijke hulp bieden. Volgens Nederlandse en Europese verdragen hebben ongedocumenteerden immers recht op noodzakelijke zorg, en daarnaast op juridische bijstand en, voor kinderen tot 18 jaar, recht op scholing.

De commissie-Klazinga heeft uit naam van de medische beroepsorganisaties in 2007 in het rapport Arts en Vreemdeling beschreven wat zij onder medisch noodzakelijke zorg verstaat. Deze omschrijving geldt sindsdien als de leidend voor de zorg voor ongedocumenteerden.

Een probleem hierbij kan de financiering van deze zorg zijn. In principe moet iedereen voor de verleende zorg betalen. Voor ongedocumenteerden met een niet-westerse achtergrond die zich niet kunnen verzekeren voor ziektekosten en die die niet kunnen betalen, kan de zorgverlener de oninbare kosten bij het CAK declareren.

Vreemdelingenbewaring

Ongedocumenteerde migranten in Nederland kunnen zonder reden worden vastgezet in de grensdetentie (Schiphol) of in verschillende locaties voor vreemdelingendetentie. De afgelopen jaren is het aantal vreemdelingen in detentie fors gedaald. In 2005 was de instroom in de vreemdelingendetentie nog bijna 13.000. Na een daling in de periode 2013 -2015 (instroom in 2015 van bijna 2200) steeg de instroom in 2016 en 2017 (instroom in 2017 was ongeveer 3200 personen).

Voor meer informatie zie de Pharos publicatie uit 2013 Vreemdelingendetentie en gezondheid. Kennisdocument

Meer informatie over ongedocumenteerden, gezondheid(szorg) en  vreemdelingendetentie

Lampion

Lampion, het landelijke informatie en adviespunt over de zorg voor ongedocumenteerden, lampion.info

Dokters van de wereld, zorg voor ongedocumenteerden

Dokters van de wereld, zorg voor ongedocumenteerden

Dokters van de Wereld helpt mensen zonder verblijfspapieren via spreekuren, een telefonische helpdesk en groepsvoorlichting om hun zelfredzaamheid binnen de Nederlandse gezondheidszorg te vergroten.

Meldpunt Vreemdelingendetentie van het Landelijke Ongedocumenteerden Steunpunt

Meldpunt Vreemdelingendetentie van het Landelijke Ongedocumenteerden Steunpunt

Het Meldpunt Vreemdelingendetentie heeft de missie om de leefomstandigheden in vreemdelingendetentiecentra te verbeteren.

Tolken in de zorg

Tolken in de zorg

Zorgverleners en patiënten zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het slechten van een aanwezige taalbarrière. Dit kan via een informele tolk (vriend, familielid) of een professionele tolk. De kosten voor het inzetten van een professionele tolk worden sinds 2012 niet meer vergoed door de overheid.