Infosheet

COPD-patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden

Nederland telt 600.000 mensen met COPD, waarvan 46% beperkt gezondheidsvaardig is. Zelfmanagement is essentieel bij het goed omgaan met COPD. Juist bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is dit een probleem. Voor deze groep COPD-patiënten en hun zorgverleners ontwikkelden Pharos en het Longfonds een handboek, gesprekskaart en een training. Deze materialen ondersteunen zorgverleners bij een betere begeleiding van deze COPD-patiënten én geeft patiënten meer inzicht in hun aandoening en meer regie over hun gezondheid.
Eerder ontwikkelden we met succes soortgelijk materiaal voor diabetes.

Handboek ‘Ik heb COPD, wat kan ik doen?’

Het handboek ‘Ik heb COPD, wat kan ik doen?’ geeft patiënten informatie en tips voor goede zelfzorg in eenvoudig Nederlands. Het handboek bevat veel afbeeldingen ter illustratie van de tekst. Het handboek en de bijbehorende gesprekskaart ondersteunt de huisarts bij het consult met de patiënt. Het materiaal is uitgebreid getest in een pilot met een aantal huisartspraktijken en patiënten uit de doelgroep.

Training ‘Zorg in eigen hand: coachende vaardigheden bij laaggeletterden met een chronische aandoening’

Om het handboek optimaal te gebruiken adviseren we zorgprofessionals om de bijbehorende training te volgen: ‘Zorg in eigen hand – coachende vaardigheden bij laaggeletterdheid met een chronische aandoening’. In deze training is veel aandacht voor het aangepast communiceren met patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden en het begeleiden van deze patiënten bij hun zelfzorg. De training wordt op maat aangeboden specifiek voor COPD-patiënten.

De training is geaccrediteerd voor huisartsen, praktijkondersteuners en (long)verpleegkundigen.

Samenwerking Longfonds

Pharos werkte nauw samen met het Longfonds bij de ontwikkeling van materialen en trainingen om de zorg voor COPD-patiënten te verbeteren. Zo biedt het Longfonds samen met Pharos ook de training ‘Dat geeft lucht’. Deze training is bestemd voor zorgverleners en bedoeld om de inhalatie-instructie door zorgverleners aan hun patiënten te bevorderen.

Informatie van het Longfonds voor zorgverleners

COPD en beperkte gezondheidsvaardigheden

29 procent van alle Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden lukt het onvoldoende om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen (Sørensen, 2012). Deze groep bestaat vooral uit mensen met een laag opleidingsniveau, lage sociaal economische status (SES) en niet-westerse migranten. Zij hebben een verhoogde kans op een chronische aandoening zoals COPD en complicaties als gevolg van COPD.

Zelfmanagement essentieel

Zelfmanagement is essentieel bij goede longzorg. Maar juist bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is dit een probleem. Dit heeft een negatieve invloed op klachten, kwaliteit van leven en het vergroot de kans op een longaanval. Als zorgverlener wil je goede en persoonlijke zorg leveren. Maar de huidige zorg sluit niet altijd goed aan bij de behoeften van deze groep.

Feiten en cijfers

  • Onder de 1 miljoen longpatiënten zijn mensen met een laag opleidingsniveau oververtegenwoordigd. Iets meer dan de helft van de mensen met COPD is laag opgeleid. Daarnaast telt de groep longpatiënten veel ouderen en niet-westerse migranten. Van de 1 miljoen longpatiënten hebben 600.000 COPD, meer dan 34% hiervan is beperkt gezondheidsvaardig (Nivel 2019).
  • Meer dan 70% van de COPD-patiënten voert essentiële handelingen met een inhalator incidenteel of frequent verkeerd uit.
  • Mensen met alleen basisonderwijs hebben meer dan 5 keer zo vaak COPD dan mensen met een universitaire opleiding (CBS, 2017).
  • De huidige zorg sluit niet altijd goed aan bij de behoeften van een brede doelgroep. Zo bleek uit een pilotonderzoek dat de vragenlijst van de Ziektelastmeter nog niet voldoende aansluit bij de capaciteiten van patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden (Boudewijns, 2017).

COPD, alle feiten en cijfers