3 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.
Infosheet
Gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid
Om keuzes over gezondheid te maken, moeten mensen informatie kunnen vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen. Deze gezondheidsvaardigheden helpen hen om de weg te vinden in de gezondheidszorg en zelf de regie te houden.
Bekijk ook onze themapagina Gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid
Wat zijn gezondheidsvaardigheden?
Gezondheidsvaardigheden gaan over het kunnen vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van informatie over gezondheid. 1,2
- Informatie over gezondheidzorg, bijvoorbeeld het beoordelen van voor- en nadelen van verschillende behandelingen.
- Informatie over voorkomen van ziekte, bijvoorbeeld het vinden van informatie over inentingen of bevolkingsonderzoeken.
- Informatie over het verbeteren van gezondheid, bijvoorbeeld het begrijpen van informatie over ongezonde gewoonten, zoals roken of veel alcohol drinken.
In Nederland heeft ongeveer de helft van de Nederlanders (44-52,8%) moeite met het vinden, begrijpen, beoordelen en/of gebruiken van gezondheidsinformatie. 1, 2 Vooral het beoordelen van informatie vinden zij moeilijk. Ook het soort informatie maakt uit. Vooral informatie over het verbeteren van gezondheid vinden zij lastig. 1
Mensen die al in een kwetsbare situatie leven, bijvoorbeeld omdat ze moeilijk kunnen rondkomen, werkloos zijn of minder opleiding hebben, ervaren vaker uitdagingen met hun gezondheidsvaardigheden. Zij hebben behoefte aan ondersteuning om hun weg te vinden binnen de gezondheidszorg en aan duidelijkere communicatie.
Gezondheidsvaardigheden worden niet alleen bepaald door wat iemand zelf kan, maar ook door de eisen die de omgeving stelt. Naarmate een situatie ingewikkelder is of meer stress veroorzaakt, kan het voor mensen moeilijker worden om hun vaardigheden optimaal te gebruiken, ook als zij die vaardigheden in principe wel hebben.1
Feiten & cijfers
- Gezondheidsvaardigheden lijken samen te hangen met ervaren armoede. Een mogelijke verklaring is dat armoede en financiële stress tijd, energie, digitale toegang en cognitief functioneren beperken, waardoor informatie lastiger te begrijpen is en zorg moeilijker te navigeren.1
- Ook mensen met primair onderwijs, vmbo of mbo-1 als hoogst behaalde opleiding en werklozen rapporteerden vaker problemen.1
- Armoede, opleiding en werk zijn niet onafhankelijk van elkaar en liggen in elkaars verlengde. Dit laat zien dat gezondheidsvaardigheden ingebed zijn in bredere sociale en economische omstandigheden.1
Laaggeletterdheid
- Gezondheidsvaardigheden hangen samen met taalvaardigheid, rekenvaardigheid en probleemoplossend vermogen (kernvaardigheden3). 3
- 55,9% van de mensen die moeite heeft met basisvaardigheden is niet in Nederland geboren.3
- In PISA-2025 presteert 39% van de 15-jarigen in Nederland voor leesvaardigheid onder vaardigheidsniveau 2. In de EU14-landen gaat het om gemiddeld 29% van de 15-jarigen. Deze leerlingen kunnen door hun zwakke taal- en leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij, en lopen het risico moeite te hebben met lezen en schrijven wanneer zij het onderwijs te verlaten.4
- 45,1% van de mensen die alleen basisonderwijs gevolgd hebben, heeft moeite met lezen en schrijven. Dit percentage neemt sterk af als het onderwijsniveau stijgt.3
Digitale vaardigheden
Bijna één op de vijf volwassenen in Nederland heeft moeite met digitale vaardigheden. Als je moeite hebt met lezen, schrijven en/of rekenen, is de kans groter dat je ook moeite hebt met digitale zaken. 5 In de infosheet ‘Digitale vaardigheden’ lees je hier meer over.
Gezondheidsvaardige organisaties
Gezondheidsvaardigheden hangen sterk samen met de manier waarop de zorg is ingericht: het huidige zorgsysteem is voor veel mensen te ingewikkeld. Denk aan lange en ingewikkelde folders, informatie over gezondheid die enkel via digitale kanalen wordt aangeboden, en communicatie van zorgverleners in moeilijke taal.
Er ligt daarom een belangrijke verantwoordelijkheid voor zorgorganisaties in het toegankelijk en begrijpelijk maken van hun (zorg)aanbod voor iedereen. Een organisatie die het mogelijk maakt om informatie en (zorg)aanbod te vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken, noemen we een ‘gezondheidsvaardige organisatie’. 6,7 Dat is relevant voor alle organisaties die zich richten op patiënten, cliënten, inwoners of het brede publiek.
Feiten en cijfers
Ongeveer de helft van de Nederlanders (44-52,8%) heeft moeite met het vinden, begrijpen beoordelen en/of gebruiken van gezondheidsinformatie (Fransen et al., 2026; Heijmans et al., 2026)
Gevolgen van een te ingewikkeld zorgsysteem
Dat ons zorgsysteem niet past bij de vaardigheden van de helft van de Nederlanders, heeft grote effecten op gezondheidsuitkomsten, het zorggebruik en de zorgkosten.1 Een paar voorbeelden:
- Mensen met een opleiding tot mbo-2 en een laag inkomen hebben vaker chronische aandoeningen, zoals astma, COPD, diabetes, en hart- en vaatziekten.7,8
- Mensen voor wie de zorg te ingewikkeld is, ervaren problemen.10,11
- Zij hebben meer kans op een ziekenhuisopname, een heropname12 of een ongepland zorgbezoek.13
De cijfers over gezondheidsvaardigheden zijn gebaseerd op de Health Literacy Survey (HLS) die in 2026 is afgenomen onder de algemene bevolking1 en binnen het Nivel-consumentenpanel2.
De uitkomsten verschillen iets van elkaar, maar grofweg kun je zeggen dat ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking moeite heeft met het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van informatie over gezondheid.
Rapport Gezondheidsvaardigheden in Nederland
In het rapport ‘Gezondheidsvaardigheden in Nederland’ worden de uitkomsten van zowel de lange (Q47) als de korte versie (Q12) gerapporteerd1. De resultaten van het Nivel-consumentenpanel zijn gebaseerd op de korte versie (Q12). De vragenlijsten verschillen in lengte, maar meten wel hetzelfde construct. Het aantal mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is volgens de Q12 wel wat lager dan volgens de Q47. In plaats van 52,3% (Q47) was dit volgens de Q12 46,6% in de algemene bevolking en 44,3% in het Nivel-consumentenpanel.
Onderzoekers Mirjam Fransen (RIVM) en Monique Heijmans (Nivel) geven de volgende toelichting: ‘Dit heeft waarschijnlijk te maken met de eerdere selectie van items voor de Q12, die gebaseerd was op het conceptuele raamwerk en niet op basis van uitkomsten van de Q47.
De Q47 maakt het mogelijk om uitspraken te doen over domeinen van vaardigheden (vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen) en domeinen van zorg. De relatieve cijfers (bijvoorbeeld dat mensen de meeste moeite rapporteren met het beoordelen van informatie) vinden wij (en onze opdrachtgever VWS) meer informatie geven dan één getal, daarom staat dit centraal in het rapport ‘Gezondheidsvaardigheden in Nederland’. In de Q12 kan die uitsplitsing niet gemaakt worden, omdat het dan slechts om 3 of 4 items gaat. De Q12 is dus geen inhoudelijke equivalent van de Q47, maar door de sterke psychometrische eigenschappen vormt de schaal in zijn geheel een betrouwbare en compacte maat voor gezondheidsvaardigheden.”
Kennis, instrumenten en trainingen
Bekijk voor een overzicht van gesprekstechnieken, e-learnings en trainingen over begrijpelijke communicatie de volgende kenmerken pagina's:
Communicatief vaardige medewerkers
en
Lees meer over signalen van laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden in dit overzicht met signalen en adviezen voor begrijpelijke communicatie.
- Fransen, M.P., Meulman, I., Rademakers, J., Heijmans, M.J.W.M. Gezondheidsvaardigheden in Nederland: methoden en resultaten van de M-POHL Health Literacy Survey 2024-2026. Bilthoven: RIVM, 2026. 58 p. Rapport nr. 2026-0107. Herziene versie van rapport 2026-0076.
- Heijmans, M., Sarač, D., Meijer, M., Rademakers, J., Brabers, A. Gezondheidsvaardigheden ontleed: cijfers 2025. Utrecht: Nivel, 2026. 23 p.
- Buisman, M., Bollen, I., Jacobs, B., Huijts, T., Cornelisse, R., Van Guilik, N., Elshof, D., & Van Griensven, L. (2024). PIAAC 2023: Kernvaardigheden van volwassenen. Resultaten van de Nederlandse survey 2023.
- Meelissen, M.R.M., Gubbels, J.C.G., Maassen, N.A.M., Valk, J., Jenniskens, T.M.A., Langen, A.M.L. van, Muja, A., & Wolbers, M.H.J. (2026). Resultaten PISA-2025 in vogelvlucht. Universiteit Twente
- Eurostat, “Skills for the digital age,” Statistics Explained. [Online]. Beschikbaar via: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Skills_for_the_digital_age
- U.S. Department of Health and Human Services, “Health Literacy,” Healthy People 2030. [Online]. Beschikbaar via: https://health.gov/healthypeople/priority-areas/health-literacy-healthy-people-2030
- Health literacy development for the prevention and control of noncommunicable diseases: Volume 4. Case studies from WHO National Health Literacy Demonstration Projects. Geneva: World Health Organization; 2022 (Health literacy development for the prevention and control of noncommunicable diseases). Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
- Kickbusch, I., Pelikan, J.M., Apfel, F. and Tsouros, A.D. (2013) Health Literacy—The Solid Facts. World Health Organization, Regional Office for Europe, Copenhagen. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/128703/e96854.pdf
- Koh H.K., Berwick D.M., Clancy C.M., Baur C., Brach C., Harris L.M., Zerhusen, E.G. New federal policy initiatives to boost health literacy can help the nation move beyond the cycle of costly ‘crisis care’. Health Affairs, 2013, 32(9): 1474-1481
- Persell S.D., Karmali K.N., Lee J.Y., Lazar D., Brown T., Friesema E.M., et al. (2020). Associations between health literacy and medication self-management among community health center patients with uncontrolled hypertension. Patient Preference and Adherence, 14, 87-95.
- Hyvert, S., Yailian, AL., Haesebaert, J. et al. Association between health literacy and medication adherence in chronic diseases: a recent systematic review. Int J Clin Pharm 45, 38–51 (2023). https://doi.org/10.1007/s11096-022-01470-z
- Shahid R, Shoker M, Chu LM, Frehlick R, Ward H, Pahwa P. Impact of low health literacy on patients' health outcomes: a multicenter cohort study. BMC Health Serv Res. 2022 Sep 12;22(1):1148. doi: 10.1186/s12913-022-08527-9. PMID: 36096793; PMCID: PMC9465902.
- Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Ann Intern Med. 2011 Jul 19;155(2):97-107. doi: 10.7326/0003-4819-155-2-201107190-00005. PMID: 21768583.