Infosheet

Gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid

Om keuzes over gezondheid te maken, moeten mensen informatie kunnen vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen. Deze gezondheidsvaardigheden helpen hen om de weg te vinden in de gezondheidszorg en zelf de regie te houden.

Bekijk ook onze themapagina Gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid

Wat zijn gezondheidsvaardigheden?

Gezondheidsvaardigheden gaan over het kunnen vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van informatie over gezondheid. 1,2

  • Informatie over gezondheidzorg, bijvoorbeeld het beoordelen van voor- en nadelen van verschillende behandelingen.
  • Informatie over voorkomen van ziekte, bijvoorbeeld het vinden van informatie over inentingen of bevolkingsonderzoeken.
  • Informatie over het verbeteren van gezondheid, bijvoorbeeld het begrijpen van informatie over ongezonde gewoonten, zoals roken of veel alcohol drinken.

In Nederland heeft ongeveer de helft van de Nederlanders (44-52,8%) moeite met het vinden, begrijpen, beoordelen en/of gebruiken van gezondheidsinformatie. 1, 2 Vooral het beoordelen van informatie vinden zij moeilijk. Ook het soort informatie maakt uit. Vooral informatie over het verbeteren van gezondheid vinden zij lastig. 1

Mensen die al in een kwetsbare situatie leven, bijvoorbeeld omdat ze moeilijk kunnen rondkomen, werkloos zijn of minder opleiding hebben, ervaren vaker uitdagingen met hun gezondheidsvaardigheden. Zij hebben behoefte aan ondersteuning om hun weg te vinden binnen de gezondheidszorg en aan duidelijkere communicatie.

Gezondheidsvaardigheden worden niet alleen bepaald door wat iemand zelf kan, maar ook door de eisen die de omgeving stelt. Naarmate een situatie ingewikkelder is of meer stress veroorzaakt, kan het voor mensen moeilijker worden om hun vaardigheden optimaal te gebruiken, ook als zij die vaardigheden in principe wel hebben.1

Feiten & cijfers

  • Gezondheidsvaardigheden lijken samen te hangen met ervaren armoede. Een mogelijke verklaring is dat armoede en financiële stress tijd, energie, digitale toegang en cognitief functioneren beperken, waardoor informatie lastiger te begrijpen is en zorg moeilijker te navigeren.1
  • Ook mensen met primair onderwijs, vmbo of mbo-1 als hoogst behaalde opleiding en werklozen rapporteerden vaker problemen.1
  • Armoede, opleiding en werk zijn niet onafhankelijk van elkaar en liggen in elkaars verlengde. Dit laat zien dat gezondheidsvaardigheden ingebed zijn in bredere sociale en economische omstandigheden.1

Laaggeletterdheid

  • Gezondheidsvaardigheden hangen samen met taalvaardigheid, rekenvaardigheid en probleemoplossend vermogen (kernvaardigheden3). 3
  • 55,9% van de mensen die moeite heeft met basisvaardigheden is niet in Nederland geboren.3
  • In PISA-2025 presteert 39% van de 15-jarigen in Nederland voor leesvaardigheid onder vaardigheidsniveau 2. In de EU14-landen gaat het om gemiddeld 29% van de 15-jarigen. Deze leerlingen kunnen door hun zwakke taal- en leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij, en lopen het risico moeite te hebben met lezen en schrijven wanneer zij het onderwijs te verlaten.4
  • 45,1% van de mensen die alleen basisonderwijs gevolgd hebben, heeft moeite met lezen en schrijven. Dit percentage neemt sterk af als het onderwijsniveau stijgt.3

Digitale vaardigheden

Bijna één op de vijf volwassenen in Nederland heeft moeite met digitale vaardigheden. Als je moeite hebt met lezen, schrijven en/of rekenen, is de kans groter dat je ook moeite hebt met digitale zaken. 5 In de infosheet ‘Digitale vaardigheden’ lees je hier meer over.

 

Gezondheidsvaardige organisaties

Gezondheidsvaardigheden hangen sterk samen met de manier waarop de zorg is ingericht: het huidige zorgsysteem is voor veel mensen te ingewikkeld. Denk aan lange en ingewikkelde folders, informatie over gezondheid die enkel via digitale kanalen wordt aangeboden, en communicatie van zorgverleners in moeilijke taal.

Er ligt daarom een belangrijke verantwoordelijkheid voor zorgorganisaties in het toegankelijk en begrijpelijk maken van hun (zorg)aanbod voor iedereen. Een organisatie die het mogelijk maakt om informatie en (zorg)aanbod te vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken, noemen we een ‘gezondheidsvaardige organisatie’. 6,7 Dat is relevant voor alle organisaties die zich richten op patiënten, cliënten, inwoners of het brede publiek.

Lees meer over een gezondheidsvaardige organisatie

Feiten en cijfers

3 mln

3 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.

44%

Ongeveer de helft van de Nederlanders (44-52,8%) heeft moeite met het vinden, begrijpen beoordelen en/of gebruiken van gezondheidsinformatie (Fransen et al., 2026; Heijmans et al., 2026)

 Gevolgen van een te ingewikkeld zorgsysteem

Dat ons zorgsysteem niet past bij de vaardigheden van de helft van de Nederlanders, heeft grote effecten op gezondheidsuitkomsten, het zorggebruik en de zorgkosten.1 Een paar voorbeelden:

  • Mensen met een opleiding tot mbo-2 en een laag inkomen hebben vaker chronische aandoeningen, zoals astma, COPD, diabetes, en hart- en vaatziekten.7,8
  • Mensen voor wie de zorg te ingewikkeld is, ervaren problemen.10,11
  • Zij hebben meer kans op een ziekenhuisopname, een heropname12 of een ongepland zorgbezoek.13

Kennis, instrumenten en trainingen

Bekijk voor een overzicht van gesprekstechnieken, e-learnings en trainingen over begrijpelijke communicatie de volgende kenmerken pagina's:

Communicatief vaardige medewerkers

en

Begrijpelijke materialen

Lees meer over signalen van laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden in dit overzicht met signalen en adviezen voor begrijpelijke communicatie.

Ga naar het overzicht

Naar boven