Factsheet

Digitale vaardigheden

1 op de 5 Nederlanders van boven de 12 jaar heeft beperkte digitale vaardigheden. Zij hebben moeite met het gebruik van computers, mobiele telefoons en internet. Maar de inzet van digitale zorg, ook wel eHealth, neemt steeds verder toe. Denk aan medicijnen online bestellen, afspraak maken, inloggen in het patiëntportaal of beeldbellen. Omdat in de zorg steeds meer digitaal geregeld is, moeten digitale zorgtoepassingen ook toegankelijk zijn voor mensen die minder digivaardig zijn.

Wat zijn digitale vaardigheden?

Digitale vaardigheden zijn vaardigheden van mensen om digitale apparaten te kunnen gebruiken. Zoals een computer, tablet of mobiele telefoon. Iemand met beperkte digitale vaardigheden heeft onder andere moeite met:

  • (Zorg)websites zoeken en begrijpen
  • Uitnodigingsmails begrijpen
  • Medicijnen bestellen
  • QR-codes scannen
  • Inloggen en medisch dossier bekijken in patiëntportalen pgo)
  • Beeldbellen

Digitale vaardigheden heb je nodig om online (gezondheids)informatie te vinden en begrijpen. En om online diensten te kunnen gebruiken, zoals een DigiD of een patiëntportaal. Ook moet je digivaardig te zijn om online informatie te kunnen beoordelen op betrouwbaarheid.

Voorbeeld: hoe begrijpelijk is een patiëntportaal?

Samen met taalambassadeurs van Stichting ABC hebben we patiëntenportalen getest. Tijdens het testen liepen zij tegen een aantal zaken aan die onduidelijk of onbegrijpelijk kunnen zijn. Benieuwd naar de onduidelijkheden? Maak dan deze portaalquiz.

Feiten en cijfers

Hoeveel mensen hebben moeite met het begrijpen van informatie?

2,5 mln

2,5 miljoen mensen heeft moeite met lezen en schrijven.

3x

Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven hebben drie keer zoveel kans op beperkte digitale vaardigheden

Hoeveel mensen gebruiken computers en internet?

  • 20% van de Nederlandse bevolking heeft geen of weinig ervaring met computers of andere digitale middelen (CPB, 2021).
  • 12% van de Nederlanders met alleen basisonderwijs of VMBO heeft nog nooit internet gebruikt.
  • 95,2% van de mensen met een theoretische gebruiken een mobiele telefoon. Tegenover 76,9% van de mensen met een praktische opleiding (CBS, 2019).
  • 0,5% van de mensen met een hoge opleiding gebruiken nooit internet. 11,7% van de mensen met een lage opleiding gebruiken nooit internet.
  • 42% van de ouderen en 31% van de praktisch opgeleiden missen basiskennis op het gebied van digitale vaardigheden (Deursen, 2018).
  • 84% van alle mensen boven de 55 jaar hebben een smartphone. Toch vragen ouderen relatief vaak om hulp bij het gebruik van hun mobiele telefoon, laptops, computers en tablets.

Hoe gebruiken zorggebruikers computers en internet?

  • Nog geen 70% van de 65+-ers gebruikt websites voor hun gezondheid. Onder mensen tussen 15 t/m 64 is dit bijna 90% (EhealthMonitor, 2021).
  • 25% van alle zorggebruikers geeft aan een gebrek aan kennis en vaardigheden te hebben om e-health te gebruiken (EhealthMonitor, 2021).
  • Onder mensen met praktische opleiding zoekt 59% online naar gezondheidsinfo. Onder mensen met theoretische opleiding is dat 85% (CBS, 2019).

Hoe herken ik beperkte digitale vaardigheden bij patiënten?

Het is belangrijk om beperkte digitale vaardigheden tijdig te herkennen. Dat kun je doen door open het gesprek aan te gaan met patiënten. Je kunt hen vragen naar hun vaardigheid met het gebruik van computers, mobiele telefoon en het internet. In deze quickscan staan voorbeeldvragen om het gesprek aan te gaan met je patiënt.

In deze kennisclip leer je meer over het herkennen van patiënten die laaggeletterd zijn en beperkte digitale vaardigheden hebben.

Hier zie je hoe huisarts Bart van Pinxteren het gesprek aangaat over digivaardigheid

Hoe houd je als (zorg)organisatie rekening met digitale vaardigheden?

Als zorgverlener kan je zelf zorgen dat patiënten met beperkte digitale vaardigheden beter gebruik kunnen maken van digitale zorg. Bijvoorbeeld:

  • Zorg dat je weet welke digitale zorg bij je patiënt past. Ga de digitale vaardigheden na en kies voor begrijpelijke apps of websites. Gebruik de checklist Toegankelijke informatie om te zien waar een begrijpelijke app aan moet voldoen.
  • Vul niet voor je patiënt in dat hij/zij wel of niet met digitale zorg wil starten. Er blijven altijd patiënten voor wie digitale zorg niet geschikt is. Ga daarover in gesprek.
  • Communiceer in begrijpelijke taal over de mogelijkheden van digitale zorg. Gebruik daarvoor deze begrijpelijke woordenlijst die voor het programma OPEN gemaakt is. Of doe deze kennisclip.
  • Zorg voor begrijpelijke taal in het medisch dossier van de patiënt. Hier staan voorbeelden van begrijpelijke dossiervoering.
  • Zorg voor een toegankelijke online inzage van het dossier. In deze video geven huisarts Jolanda van de Velden en taalambassadeur Dicky Gingnagel tips over hoe je de online inzage van je praktijk toegankelijk maakt.

Beeldbellen met patiënten met beperkte digitale vaardigheden

Voor mensen met beperkte digitale vaardigheden is ook beeldbellen vaak nog te moeilijk. Op deze pagina lees je hoe je het videoconsult toegankelijk en laagdrempelig maakt voor iedereen. Met deze beslisboom kun je nagaan of de patiënt in staat is om te beeldbellen. Ook kun je via deze beslisboom kijken welke ondersteuning je de patiënt kunt bieden. Dit stappenplan helpt om het videoconsult laagdrempelig en toegankelijk in te zetten.

Patiënten helpen digitaal vaardiger te worden

Je kunt patiënten een handje helpen om digitaal vaardiger te worden. Je kunt hen verwijzen naar onder andere:

  • Bibliotheek: Er zijn meer dan 300 (digi)Taalhuizen en Taalpunten in bibliotheken door heel Nederland. Daar kunnen mensen oefenen met digivaardigheden. Zoals Digivitaler, waarin patiënten leren over bijvoorbeeld Thuisarts.nl, het patiëntportaal en het videoconsult. Bekijk deze video om te zien hoe bibliotheken patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden kunnen helpen met het gebruik van digitale zorg.
  • Helpdesk Digitale Zorg: Een helpdesk waar een geduldig en kundig team klaar zit om te ondersteunen bij het gebruik van digitale zorg, aangeboden door zorgaanbieders.
  • De Digihulplijn: Getrainde vrijwilligers helpen met alle vragen over de computer, mobiel en tablet. De DigiHulplijn van maandag t/m vrijdag gratis te bellen.
  • DigiTAALpunt Vlaardingen (lokaal): Het digiTAALpunt is voor alle patiënten van het gezondheidscentrum die beter met de computer willen leren omgaan.

Zelf begrijpelijke apps of websites ontwikkelen

Zelf begrijpelijke eHealth maken? Kijk op onze pagina over toegankelijke eHealth voor meer tips en hulpmiddelen rond digitale zorg.

Contact met onze adviseurs over eHealth

Kom je liever direct in contact met één van onze experts? Hier vind je alle adviseurs van het programma eHealth4All. Op hun persoonlijke pagina’s vind je hun contactgegevens.

Factsheet laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

In deze factsheet lees je alles over laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden.

Programma eHealth4ALL

Lees meer over het programma eHealth4ALL.