Zorg en ondersteuning voor Oekraïense vluchtelingen

Besteed bij gevluchte Oekraïners vanaf dag één aandacht voor welzijn en wees alert op gezondheidsklachten (fysiek en mentaal) en zorg voor goede toegang tot zorg.

Veel Oekraïners worden opgevangen door gemeenten en particulieren en niet door het COA, omdat zij niet de reguliere asielprocedure ingaan. Daarom is het belangrijk dat hulpverleners en vrijwilligers weten hoe de zorg georganiseerd is en waar ze op moeten letten.

Belangrijke punten van aandacht bij de eerste opvang van vluchtelingen:

  1. De toegang tot zorg en vergoeding zorgkosten;
  2. Informatie over hoe de zorg geregeld is in Nederland;
  3. Vroege signalering en passende hulp bij psychische klachten;
  4. Aandacht voor gezondheid bij de het bieden van oplossingen en ondersteuning;
  5. Aandacht voor jeugd;
  6. Inzet van tolken.

In de infosheet lees je meer over zaken waar je als zorgprofessional op moet letten en de meest voorkomende gezondheidsrisico’s voor Oekraïense vluchtelingen.

Hoe wordt zorg geregeld en vergoed?

Oekraïense vluchtelingen krijgen een speciale status waarmee ze voorlopig in Nederland kunnen blijven. Hiermee hebben zij ook recht op zorg, inclusief de Jeugdgezondheidszorg. Kinderen hebben recht op onderwijs. Omdat mensen zelf geen Nederlandse zorgverzekering hebben, wordt de zorg vergoed via de Subsidieregeling Onverzekerden van het CAK. Het gaat dan om  medische noodzakelijke zorgkosten, oftewel zorg die valt onder de basisverzekering. Huisartsen, ziekenhuizen, verloskundigen en apotheken kunnen de kosten bij het CAK declareren.

Op dit moment is nog onduidelijk hoe de zorgkosten ná de eerste periode van 3 maanden vergoed zullen worden. Zodra daar meer over bekend is zullen we dat hier vermelden. Daarbij is het belangrijk dat vluchtelingen ook toegang krijgen tot zorg en ondersteuning die buiten het basispakket valt. Oekraïense vluchtelingen die wél asiel hebben aangevraagd, zijn verzekerd via de Regeling Medische zorg Asielzoekers.  Mocht een vluchteling uit de Oekraïne een baan gevonden hebben en aan het werk gaan dan moet hij of zij een zorgverzekering afsluiten. Meer informatie en veelgestelde vragen over dit onderwerp in het Oekraïens, Engels, Russisch en in het Nederlands vind je op  www.zorgverzekeringslijn.nl/ukrainian

Het is de bedoeling dat mensen zich inschrijven in het BRP, zodat er meer zicht komt op wie zich waar bevindt. Hierdoor kunnen zij ook door de GGD worden uitgenodigd voor een corona-vaccinatie. Dat geldt ook voor het Rijksvaccinatieprogramma en de JGZ-intake voor kinderen.

Tolken

Voor goede zorg en ondersteuning zijn tolken van groot belang. Helaas zijn er weinig Oekraïense tolken in Nederland en worden tolken in de zorg meestal niet vergoed. Wanneer mensen bijvoorbeeld ook pools of Russisch spreken, kan ook een tolk in die taal worden ingeschakeld. Zorg in ieder geval dat de kinderen niet hoeven te tolken voor hun ouders.

Zie zoschakeltueentolkin.nl en www.pharos.nl/infosheets/tolken-in-de-zorg

Welke informatie over de zorg is er?

Hoe eerder mensen zelf de weg kunnen vinden in de zorg, hoe beter. Om uit te leggen hoe de zorg werkt, kun je gebruik maken van deze materialen.

Corona informatie

Eenvoudige up-to-date informatie over de coronaregels. In 15 talen, waaronder Oekraïens, Russisch en Engels.

Gezond Leven

Begrijpelijke uitleg over hoe je gezond kunt leven. Waaronder ‘omgaan met stress’ en Kinderen en trauma.

Basisgezondheidsvoorlichting

Met de thema’s: gezondheidszorg in Nederland, het lichaam, de puberteit, relaties, vruchtbaarheid en voeding

Informatie over antibiotica

Antibiotica kunnen in Oekraïne zonder recept bij een apotheek worden opgehaald. Dat ligt hier wat anders. Vandaar dat wij onze folders ‘Ik wil meer weten over antibiotica en resistentie’ in het in het Oekraïens en Russisch en ‘Waarom krijg ik wel of geen antibiotica?’ in het Oekraïens en Russisch lieten vertalen.

Wat is belangrijk rond psychische gezondheid en het versterken van de veerkracht?

Voor de (mentale) gezondheid van vluchtelingen zijn basisbehoeften van belang: veiligheid, opvang, voedsel, en contact met familie en vrienden. Voor mensen die Oekraïners in huis nemen, is het belangrijk te zorgen dat er voldoende privacy is, maar ook dat de vluchtelingen iets te doen hebben. Ook sport, ontmoeting of activiteiten die hen het gevoel geven ‘nuttig’ te zijn, helpen om wat minder te piekeren en d zorgen even naar de achtergrond te brengen.

Lang niet alle vluchtelingen hebben direct psychische hulp nodig na traumatische ervaringen. Maar veel mensen hebben natuurlijk wél te maken met veel stress en zorgen. Zij lopen een verhoogd risico om klachten te krijgen, zoals angst, depressie, slecht slapen. Om dit risico niet verder te vergroten is een aantal zaken van belang:

  • Snelle, goede en veilige opvang. Liefst in kleinschalige opvang waar mensen tot rust kunnen komen en waar zij snel duidelijkheid krijgen over waar ze gaan wonen en waar ze terecht kunnen bij vragen of hulp.
  • Vroege signalering van psychische klachten. Voor vrijwilligers, vrienden, professionals die werken met deze vluchtelingen is het belangrijk dat zij weten hoe zij eerste klachten kunnen signaleren en hoe ze kunnen spreken hierover. Belangrijk is dat ze níet zelf in de rol van hulpverlener stappen als ze dat niet zijn, maar wel het gesprek kunnen aangaan. Lees hiervoor Geef ons de tijd en gebruik de Protect vragen.
  • Versterken van de veerkracht van mensen bijvoorbeeld door te helpen bij het vergroten van hun sociale netwerk, activiteiten die iemand prettig vind, zelfhulp bij stress.

Meer info, klik hier.

Als je stress hebt, veel denkt en slecht slaapt… – Oekraïens

Folder in Oekraïense taal voor vluchtelingen. Over psychische klachten, gericht op zelfhulp.

Als je stress hebt, veel denkt en slecht slaapt… – Russisch

Folder in het Russisch voor vluchtelingen. Over psychische klachten, gericht op zelfhulp.

Geef ons de tijd

Begeleiding van vluchtelingen met oog voor psychische gezondheid. Ook voor vrijwilligers en opvanggezinnen.

Protect vragen

Ondersteunt vrijwilligers bij het stellen van de juiste vragen over psychische gezondheid. Startpunt voor gesprek, voor vroege signalering en doorverwijzing bij klachten.

Beeldverhaal trauma’s

Deze beeldverhalen over trauma’s zijn beschikbaar in het Oekraïens en Russisch. Met de beeldverhalen kunnen zorgprofessionals trauma en depressie laagdrempelig bespreken met kinderen, jongeren en hun ouders.

Beeldverhaal depressies

Deze beeldverhalen over depressie zijn beschikbaar in het Oekraïens en Russisch. Met de beeldverhalen kunnen zorgprofessionals trauma en depressie laagdrempelig bespreken met kinderen, jongeren en hun ouders.

Waar moeten zorgaanbieders, onderwijs en gemeenten op letten?

Bij het organiseren van opvang moet ook gezondheid, ondersteuning en onderwijs worden meegenomen. De afgelopen jaren is er veel geleerd over wat belangrijk is voor gezondheid van vluchtelingen, en wat de gemeente daarin kan doen. Bijvoorbeeld door te zorgen voor een stabiele en prettige opvangsituatie, duidelijke informatie om mensen snel wegwijs te maken, samenwerken met sleutelpersonen en mogelijkheden voor participatie. Voor kinderen is het van belang zich welkom te voelen op een school. Vroege signalering van gezondheidsklachten en goede toegang tot zorg en onderwijs is belangrijk om volwassenen en kinderen zo goed mogelijk hun leven weer op te kunnen laten pakken wanneer ze daar aan toe zijn. Het is belangrijk om naast hard werken aan de acute eerste opvang, óók de kennis te benutten die er al is om vanaf dag 1 in Nederland te werken aan duurzame opvang van vluchtelingen met aandacht voor gezondheid.

In deze infosheet lees je meer over zaken waar je als zorgprofessional op moet letten en de meest voorkomende gezondheidsrisico’s voor Oekraïense vluchtelingen.

Handreiking gemeenten

Informatie en adviezen voor gemeenten gericht op preventie van psychische problemen en behoud van veerkracht bij statushouders.

Preventieve interventies

Overzicht van preventieve interventies voor het versterken van de preventieve gezondheid en veerkracht van vluchtelingen.

Hoe help ik een vluchteling?

Tips en adviezen voor de eerstelijn en het sociaal domein aan de hand van casuïstiek over psychosociale problematiek

Wat is belangrijk voor de kinderen?

Onder de mensen uit Oekraïne zijn veel vrouwen en kinderen, waaronder ook zwangere vrouwen. De meeste kinderen die gevlucht zijn ontwikkelen zich goed, maar een deel heeft een verhoogde kans op onder andere psychosociale problematiek. Een prettige woonomgeving en zo snel mogelijk weer naar school kunnen en een positieve schoolervaring verkleint de kans op problematiek. Voorbereidingen voor het onderwijs worden nu getroffen. Op de website van LOWAN is te vinden hoe dit op scholen en in de gemeente het beste aangepakt kan worden.

Het is belangrijk dat deze kinderen snel in de jeugdgezondheidszorg terecht komen voor reguliere zorg, inhaalvaccinaties en eventueel extra aandacht.

Kinderopvang

Voor de kinderen van 0 – 4 jaar is kinderopvang beschikbaar. Kinderopvang is een actieve lokale partner rondom het kind en kan dus van grote betekenis zijn voor deze vluchtelingenkinderen. Voor meer informatie over voorwaarden, klik hier,

Zwangerschapsbegeleiding

Voor de zorg en hulp aan zwangere vrouwen is geboortezorgorganisatie College Perinatale Zorg (CPZ) in gesprek met andere organisaties zoals de Federatie van Verloskundige Samenwerkingsverbanden, Jeugdartsen Nederland en de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) om te achterhalen wat nodig is. Zwangerschapsbegeleiding wordt in Oekraïne in het ziekenhuis verleend, men is in het algemeen niet bekend met de zorg door een verloskundige, ook kraamzorg is niet bekend. Voor meer informatie zie https://www.kennisnetgeboortezorg.nl/geboortezorg-voor-vluchtelingen-uit-oekraine/

Bevorderen gezondheid en welzijn van kinderen van statushouders

Uitleg voor gemeenten over de integrale aanpak bij signalering en preventie in gezondheidszorg.

Welbevinden op school

Praktische tips en informatie voor het begeleiden van vluchtelingenkinderen en andere nieuwkomers in het primair en voortgezet onderwijs. Met toolkit, o.a. een  overzicht met preventieve interventies.

Jeugdgezondheidszorg

Ondersteuning voor professionals in de jeugdgezondheidszorg bij de zorg aan vluchtelingkinderen die in de gemeente verblijven. Met deze oplegger kun je de handreiking bij de Oekraïense situatie gebruiken.

Verdere info en contact

We blijven deze informatie de komende tijd aanvullen. Voor vragen, stuur dan een mail naar: info@pharos.nl

In deze infosheet lees je meer over zaken waar je als zorgprofessional op moet letten en de meest voorkomende gezondheidsrisico’s voor Oekraïense vluchtelingen.

Voor een overzicht van initiatieven en achtergrondinformatie verwijzen we naar het portal van Vluchtelingenwerk Nederland.

Op de VNG website wordt informatie gebundeld voor gemeenten.

Op de LOWAN website is informatie te vinden over onderwijs aan Oekraïense kinderen:

Op de website van het NJI is informatie voor verschillende professionals en ouders te vinden over Oekraïense kinderen.

Op de website van GGD vind je wat GGD’en voor Oekraïense vluchtelingen doen (gezondheid, psychosociale hulp, gezonde leefomgeving)

Op de webste van KJP vind je meer over psychische hulp aan Oekraïense kinderen.

Zie voor informatie over de opvang van AMV’s: https://www.nidos.nl/oekraine/

Kijk op de site van IVP voor meer informatie (voor professionals en hun leidinggevenden) over de psychosociale aspecten van het werken met mensen die zijn gevlucht uit Oekraïne.