Infosheet

Kansrijke Start & Nieuwkomers

Problemen rond zwangerschap, geboorte en seksuele gezondheid kunnen vaker voorkomen bij (aanstaande) ouders met een vluchtelingenachtergrond dan gemiddeld in Nederland. Kijk daarom welke opgaven er binnen je Kansrijke Start aanpak liggen voor deze doelgroep.

  • Ervaring met seksueel geweld is een bekend gezondheidsrisico bij vluchtelingen, wat op termijn vaak tot zorgvragen leidt.
  • Meisjesbesnijdenis is een gezondheidsrisico dat vooral bij Eritrese nieuwkomers speelt.
  • Daarnaast komen aanmerkelijk meer tienerzwangerschappen voor bij asielzoekers en is er een verhoogd risico op complicaties bij zwangerschap en bevalling.
  • Onderzoek naar zwangerschapsuitkomsten van asielzoekers in Nederland (2021) laat zien dat de perinatale sterfte onder kinderen van asielzoekers hoger lag dan bij Nederlandse moeders (3,2% vs. 0,6%).

Er zijn meerdere zaken in de zorg voor asielzoekermoeders en gezinnen die extra aandacht verdienen. Knelpunten zijn bijvoorbeeld: te weinig continuïteit van zorg door de vele overplaatsingen, onbekendheid met de gezondheidszorg, culturele verschillen en taalbarrières. Vrouwen komen daardoor te laat bij de verloskundige, missen afspraken en vragen te laat hulp bij alarmsignalen. Deze knelpunten spelen ook bij veel andere vrouwen met een vluchtachtergrond.

Zorg en ondersteuning voor Oekraïense vluchtelingen

Door de oorlog in Oekraïne is een nieuwe vluchtelingenstroom ontstaan, een deel daarvan komt in Nederland terecht. Veel van hen worden opgevangen door gemeenten en particulieren en niet door het COA, omdat zij niet de reguliere asielprocedure ingaan. Onder deze vluchtelingen bevinden zich veel vrouwen en kinderen. Een grote groep vrouwen is zwanger of recent bevallen. De vrouwen en kinderen zijn extra kwetsbaar, zowel tijdens de vlucht als daarna. Ook zijn er kinderen zonder begeleiding (alleenstaande minderjarige vreemdelingen – AMV). Zij lopen een groot risico om slachtoffer te worden van geweld, misbruik of uitbuiting.

Wat kunnen coalities Kansrijke Start doen?

Het is van groot belang om bij gevluchte Oekraïners vanaf dag één aandacht te besteden aan welzijn, alert te zijn op gezondheidsklachten (fysiek en mentaal) en te zorgen voor goede toegang tot zorg. Ga met elkaar na welke aandachtspunten er zijn in jullie gemeente en wat (zorg)professionals en vrijwilligers kunnen doen in de ondersteuning en zorg. Lees meer over waar je als zorgprofessional op moet letten en de meest voorkomende gezondheidsrisico’s in deze factsheet.

Naast het bieden van een opvangplaats moet er ook gezorgd worden voor kinderopvang, onderwijs, gezondheid, veiligheid en werk en inkomen. Voor coalities Kansrijke Start is het belangrijk om met elkaar extra aandacht te besteden aan zwangere vluchtelingen,  moeders en kinderen. Denk bijvoorbeeld aan:

  • informatie over hoe de zorg geregeld is in Nederland en goede toegang tot zorg en ondersteuning;
  • vergoeding zorgkosten;
  • vroege signalering en passende hulp bij psychische klachten, stress en zorgen;
  • gezondheid en zorg rond de geboorte;
  • gezondheid van kinderen en opvang van AMV’s ;
  • de inzet van tolken.

Kijk voor meer informatie over de eerste opvang van vluchtelingen op de website van Pharos, CPZ en de VNG. Komende tijd werken we aan specifieke informatie rond de eerste 1000 dagen en Oekraïense vluchtelingen.

Aanknopingspunten voor coalities

  • Veel gemeenten zijn bezig met het voorbereiden op de nieuwe wet Inburgering, waarmee ze meer zicht gaan krijgen op nieuwkomers in de gemeente. Om inburgering te laten slagen is gezondheid, welzijn en een stabiele thuissituatie erg belangrijk.
    • Vanuit de coalitie Kansrijke Start kun je met collega’s/medewerkers van inburgering de verbinding leggen en bespreken welke issues rond Kansrijke Start (zoals toegankelijke zorg en preventie, onbedoelde zwangerschap, jong ouderschap, perinatale sterfte en dergelijke) bij statushouders in je gemeenten/regio extra aandacht vragen en hoe je daarop in kunt zetten.
    • Ga na in hoeverre de doelgroep al in beeld is en welke partners je extra bij de Kansrijke Startcoalitie kunt vragen. Denk aan Vluchtelingenwerk, zelforganisaties, medewerkers of vrijwilligers van projecten of initiatieven die veel voor vluchtelingen doen, Fiom, enzovoort.
    • Breng samen in beeld wat er al gedaan wordt op het gebied van vroegsignalering, voorlichting en preventie. Wie doet wat? Is er een tijdige toeleiding naar zorg en behandeling mogelijk? Wat kan verbeterd worden?
    • Ga met elkaar na welke aandachtspunten er in de gemeente/regio zijn en waar de coalitie Kansrijke Start zich op kan richten met betrekking tot asielzoekers en statushouders. Kun je daarbij samenwerken met mensen uit de doelgroep zelf en/of sleutelpersonen? Zo kun je beter aansluiten bij hun vragen en behoeften en de nieuwkomers beter bereiken. Zie ook de infosheet Samenwerken met de doelgroep.

Werk samen met sleutelpersonen

Wanneer je binnen Kansrijke Start aandacht besteedt aan asielzoekers, statushouders, arbeidsmigranten en andere nieuwkomers, kijk dan of je samen kunt werken met zogenaamde sleutelpersonen. Een sleutelpersoon is zelf migrant of vluchteling en heeft daardoor meer vertrouwen binnen de eigen gemeenschap. Een sleutelpersoon heeft vaak affiniteit met de gezondheidszorg en kan daardoor een brugfunctie vervullen tussen de doelgroep, (zorg)organisaties en zorg- en hulpverleners. Zij kunnen verschillende rollen vervullen: voorlichter (bijvoorbeeld op het gebied van seksuele voorlichting, meisjesbesnijdenis), bemiddelaar, adviseur, verkenner en/of rolmodel.

Ga na of er door coalitiepartners al samengewerkt wordt met sleutelpersonen of kijk of er sleutelpersonen werkzaam zijn in je gemeente op deze interactieve kaart. Lees hier meer informatie over sleutelpersonen en de mogelijkheden en voorwaarden om met hen samen te werken.

Nog vragen?

Heb je na het lezen van dit document nog vragen over het bouwen en versterken van lokale coalities Kansrijke Start? Neem dan gerust per mail contact op met de Pharos adviseurs via Kansrijkestart@pharos.nl.

Gezamenlijk werken we aan tijdige en passende ondersteuning voor (aanstaande) zwangeren en jonge ouders in een kwetsbare situatie en een kansrijke start voor meer kinderen.