Infosheet

Chronische/toxische stress en Gezondheid

Chronische stress is slecht voor de geestelijke, lichamelijke en maatschappelijke gezondheid. Schulden en gebrek aan perspectief kunnen een oorzaak zijn van stress. Als deze zorgen langere tijd aanhouden dan kan dat leiden tot ergere problemen en sociale uitsluiting en daarmee chronische/toxische stress. Het verminderen van stress en tegelijkertijd aanpakken van onderliggende problemen kan de zorg voor mensen met chronische stress verbeteren. Dit vraagt om een integrale aanpak waarin we met een brede blik kijken naar gezondheid en de samenhang met bijvoorbeeld schuldhulpverlening, participatie en integratie.

Chronische stress verstoort hormonen en dat leidt tot overgewicht, diabetes, hart-vaatziekten, een minder sterk immuunsysteem, slapeloosheid en depressie. Mensen met stress hebben vaak moeite met leefstijlveranderingen, plannen, prioriteiten stellen, lange termijn beslissingen nemen en informatie verwerken. Ook tonen ze vaker impulsief gedrag en hebben minder zelfvertrouwen. Kortom: heb je eenmaal veel stress, dan heb je meer moeite om de oorzaken van stress aan te pakken omdat je het overzicht verliest.

Chronische stress kan je raken in elk domein van je leven. Oorzaken van chronische stress zijn bijvoorbeeld armoede, schulden, leven van een bijstandsuitkering, werkloosheid, slecht wonen, eenzaamheid, niet zo zelfredzaam zijn als in Nederland van je verwacht wordt. Mensen met een vluchtelingenachtergrond hebben ook nog specifieke stressfactoren zoals oorlogs- en verlieservaringen, een leven opbouwen in een nieuw land en omgaan met andere culturele gebruiken. Problemen buiten het gezondheidsdomein hebben dus rechtstreeks invloed op je gezondheid. En omgekeerd kan een slechte gezondheid leiden tot een lager inkomen en hoge uitgaven aan medicijnen en zorg of verlies van werk.

Problemen in elk domein aanpakken

Het verminderen van stress en tegelijkertijd aanpakken van onderliggende problemen kan de zorg voor mensen met chronische stress verbeteren. Daarom is het belangrijk dat partijen in elk domein zoals schuldhulpverlening, sociaal wijkteam, GGD, Centrum voor Jeugd en Gezin, welzijnsorganisatie en de eerstelijnszorg met elkaar samenwerken. Op die manier kan afstemming plaatsvinden tussen de aanpak van sociale en financiële problemen en de behandeling en ondersteuning bij gezondheidsproblematiek.

Iedereen heeft stress nodig om te functioneren, stress wordt pas toxisch/chronisch als de stress langdurig is en het lichaam niet meer kan herstellen.

Feiten en cijfers

6 - 8,2%

6 tot 8,2% van de mensen in Nederland heeft te maken met armoede

21%

21% van de mensen met een lage sociaaleconomische status lijdt aan chronische stress, angst of depressie

  • Lager opgeleiden ervaren meer chronische stress als gevolg van sociale of financiële problemen, zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede. Chronische stress vergroot de kans op hart- en vaatziekten, diabetes en depressie en heeft een ongunstig effect op leefstijl. Daarnaast beïnvloedt chronische stress de cognitieve vermogens en vaardigheden om met problemen om te gaan
  • 21% van de mensen met een lage sociaaleconomische status lijdt aan chronische stress, angst of depressie vergeleken met 9% van de mensen met een hoge SES. 14
  • Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten, vaker overgewicht, voelen zich ongelukkig, kunnen hechtingsproblemen hebben met hun ouders en zijn negatiever over hun leven en toekomst dan hun welvarende leeftijdgenoten (NJI, 2018).
  • 6 tot 8,2% van de mensen in Nederland heeft te maken met armoede (CBS, 2018). Cijfers uit 2016 laten zien dat Rotterdam, Amsterdam en Den Haag gemeenten zijn met het hoogste risico op armoede. Dit risico speelt niet alleen in de grote gemeenten, ook in kleinere gemeenten in met name het noordoosten van het land is er sprake van een groter risico op armoede.
  • Volgens cijfers van het CBS loopt 16,5 procent van de bevolking het risico op armoede of sociale uitsluiting. En één op de 6 huishoudens heeft risicovolle of problematische schulden. Wijkteams melden verder dat tussen de 70 en 85 procent van de casuïstiek waarmee mensen bij hen aankloppen, te maken heeft met schulden.
  • De traditionele aanpak van armoede en schulden komt vaak te laat en is te weinig effectief (WRR, 2016).
  • In Nederland leven mensen met basisonderwijs of vmbo gemiddeld 6 jaar korter en zelfs 15 jaar in minder goed ervaren gezondheid dan mensen met hbo of universitaire opleiding.
  • Beperkte gezondheidsvaardigheden komt bij ongeveer 29 procent van de bevolking voor, met name laagopgeleiden, migranten en ouderen.
  • In Nederland is 1 op de 9 mensen tussen de 16 en 65 jaar laaggeletterd.

Wat biedt Pharos

Op basis van wetenschappelijk onderzoek, kennissyntheses en kennis uit de praktijk ontwikkelen we methodieken, publicatiesfactsheets en toegankelijk (voorlichtings)materiaal. Onze kennis en ervaringen dragen we uit via advies en trainingen voor onder andere gemeenten, (zorg)organisaties en onderwijsinstellingen.

Pharos heeft veel kennis van de relatie tussen chronische stress en gezondheid(achterstanden) en financiële en psychosociale problematiek. Daarnaast hebben we veel kennis en ervaring met het bereiken en betrekken van de mensen om wie het gaat en beschikken we over een groot netwerk van sleutelpersonen en taalambassadeurs die samen met ons interventies en instrumenten testen op toepasbaarheid.

Pharos werkt op dit thema onder andere samen met Platform 31, Hogeschool Utrecht en de Radboud Universiteit. Trimbos, GGD Regio Utrecht, Gemeente Utrecht en Zeist, RIVM en Divosa.

Lees de blog van Pharos directeur Patricia Heijdenrijk: Een slechte gezondheid is geen keuze

Producten en middelen

Leerkring armoede, schulden en gezondheid

In de Leerkring armoede, schulden en gezondheid leren gemeenten en andere partijen van elkaars aanpak en trekken lessen voor een preventieve aanpak van armoede en schulden in relatie tot de brede aanpak van gezondheidsachterstanden. De leerkring wordt aangeboden vanuit het programma ‘Gezond in…’ dat werkt aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden door inzet op verschillende terreinen, waaronder participatie. Aanmelden voor een leerkring kan via: info@gezondin.nl

Geïnteresseerd in wat vorige leerkringen hebben opgeleverd: Inspiratie- en werkboek Armoede, schulden & gezondheid

Themadoc Armoede Schulden en Gezondheid

In het themadoc Armoede Schulden en Gezondheid vertellen we je over de relatie tussen armoede, schulden en gezondheid. Ook leggen we je uit hoe je deze kennis kunt gebruiken om gezondheidsverschillen te verkleinen.

Gesprekstool ‘Armoede en gezondheid - succesvol combineren van armoede- en gezondheidsbeleid’

De Gesprekstool ‘Armoede en gezondheid – succesvol combineren van armoede- en gezondheidsbeleid’ kunnen gemeenten inzetten voor: het aanscherpen van gemeentelijk beleid en uitvoering, agendering, intensiever betrekken van het veld en onderlinge kennisdeling en monitoring van aanpakken en uitvoering. Deze gesprektool is ontwikkeld vanuit het programma Gezondin.. met het Verwey Jonker Instituut.

Pharos biedt trainingen voor (zorg)professionals en organisaties, klantmanagers- en consulenten. Neem voor meer informatie of het aanvragen van een offerte contact op via training@pharos.nl

Kansen voor samenwerking op armoede en gezondheid. Sociaal bestek 2018

Chronische stress in de wijk

Samen met wijkteams, huisartsen, praktijkondersteuners GGZ en patiënten evalueren we in drie achterstandswijken in Utrecht hoe bestaande GGZ-interventies gerichter ingezet kunnen worden gecombineerd met de aanpak van sociale oorzaken. Dit leidt tot passende interventies en kennis over de condities en kenmerken van persoonsgerichte zorg voor lage ses patiënten. Eigen-effectiviteit en vaardigheden van de patiënten worden versterkt en verergering van problematiek voorkomen.

Waarvoor kun je bij Pharos terecht?

Werk je als (zorg)professional, beleidsmaker, klantmanager- of consulent? Neem contact op met Pharos als je behoefte hebt aan kennis, kunde en praktisch handlingsperspectief voor een integrale aanpak waarin je met een brede blik kijkt naar gezondheid en de samenhang met bijvoorbeeld schuldhulpverlening, participatie en integratie.

Bel (030) 234 9800 of mail info@pharos.nl

Onze Experts