Een rookvrije omgeving en stoppen met roken voor iedereen

Roken is de grootste te voorkomen doodsoorzaak in Nederland. Mensen met een lage opleiding profiteren veel minder van het beleid en maatregelen om te stoppen met roken. Zij hebben meer moeite om van het roken af te komen en ondervinden grotere gevolgen voor hun gezondheid van het roken. Ze lijden bijvoorbeeld vaker aan een chronische ziekte zoals COPD als gevolg van roken. Antirookcampagnes en stoppen-met-roken-hulp is voor deze groep vaak minder succesvol. Met het stimuleren van een integrale, persoonsgerichte stoppen-met-rokenaanpak streven we naar een gelijke kans op een rookvrij leven voor alle volwassenen en kinderen. Dit doen we samen met de coalitie Iedereen Rookvrij. Partijen die daaraan deelnemen zijn kenniscentra als Trimbos, onderzoeksinstituut IVO, FNO Zorg voor Kansen, de Taskforce Nederland Rookvrij en de Rookvrije Generatie.

80%

80% van de mensen die roken wil stoppen

¼

Roken is verantwoordelijk voor minimaal een kwart van de sterfteverschillen

  • 80% van de mensen die roken wil stoppen.
  • Van mensen met een lage sociaal economische positie rookt 26,2 %. Dat cijfer is in de periode 2014-2018 niet significant gedaald. Onder hoogopgeleiden is het 15,4%.
  • Roken is verantwoordelijk voor minimaal een kwart van de sterfteverschillen (bron).
  • Het percentage mensen dat soms rookt neemt af onder alle sociaaleconomische groepen, maar in 2040 is dit percentage onder mensen met een lage sociaaleconomische status drie keer zo groot als onder mensen met een hoge sociaaleconomische status (bron).
  • De forse rokers van Nederland zijn de Turkse mannen (bron).
  • Kleiner percentage (19-30%) rokers onder Marokkanen, vooral Marokkaanse vrouwen roken nauwelijks (1-5%) (bron).
  • Bij mannen tussen de 25 en 45 jaar zijn de verschillen in rookgedrag naar onderwijsniveau het grootst. In deze leeftijdscategorie rookt van de laagopgeleide mannen 52 procent en heeft 17 procent ooit gerookt, maar doet dat nu niet meer. Van de hoogopgeleide mannen van deze leeftijd rookt 22 procent en is 23 procent ex-roker. Middelbaar opgeleiden zitten daar tussenin (bron).
  • Leerlingen op het VMBO-b hebben de meeste ervaring met roken: zowel het gebruik ooit in het leven als in de afgelopen maand is op het VMBO-b het hoogst. Tevens roken zij de meeste sigaretten per dag. (Trimbos, Peilstationsonderzoek 2019)
  • Scholieren met een niet-westerse migratieachtergrond hebben minder vaak ooit gerookt dan scholieren met een Nederlandse achtergrond of westerse migratieachtergrond. (Trimbos, Peilstationsonderzoek 2019).
  • Mensen met een lagere SES ervaren gemiddeld vaker problemen als het gaat om werkloosheid, langdurige armoede en schulden of problemen in de woonomgeving, zoals onveilige buurt of slechte huisvesting. Deze omstandigheden maken het moeilijker om te stoppen met roken.
  • Veel bestaande aanpakken sluiten onvoldoende aan op de kennis en vaardigheden van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en de mate van geletterdheid. Hierdoor is een aanpak niet effectief of mensen haken af in een vroeg stadium. Dit kan voorkomen worden door mensen met een lage SES die roken te betrekken bij de ontwikkeling van interventies.
  • De mate van eigen-effectiviteit en gezondheidsvaardigheden speelt een rol. Ondersteuning bij stoppen met roken is minder goed vindbaar of toegankelijk  voor mensen met lage SES door financiële barrières of het niet goed aansluiten van de hulp bij de behoeften en omstandigheden van mensen (Nierkens e.a. 2014).
  • Onderzoek naar prijsbeleid laat zien dat het verhogen van de prijs er aan bijdraagt dat mensen met weinig geld minder gaan roken (Beenackers e.a.2015). Ook op Gezondin.nu is meer informatie te vinden over de relatie tussen armoede en roken.

Wat doet Pharos?

We zetten ons sinds 2017 in voor een Rookvrije Omgeving voor iedereen en om stoppen-met-rokenzorg persoonsgericht en inclusief te maken. Dit doen we onder andere via de coalitie Iedereen Rookvrij waar we initiatiefnemer van zijn. We combineren kennis uit de wetenschap met ervaringen uit de praktijk van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, een lagere maatschappelijke positie en/of een migratieachtergrond en van professionals. We ontwikkelen samen met de mensen om wie het gaat methodenpublicatiesfactsheets en (eenvoudig) voorlichtingsmateriaal. We richten ons specifiek op tabaksverslaving omdat roken een van de drie belangrijkste aangrijpingspunten is om gezondheidsverschillen te verkleinen, naast het verminderen van armoede en het verhogen van dagbesteding/werk. We maken ons hard voor inclusief onderzoek: het bereiken en betrekken van mensen met een lagere opleiding en een migratieachtergrond in wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast is het belangrijk dat in stoppen-met-rokenzorg aandacht is voor achterliggende factoren, zoals armoede, werkloosheid, of stress. Alleen dan is het mogelijk om beleid, maatregelen en stoppen-met-rokenzorg zo in te richten dat deze toegankelijk is voor iedereen.

Vanuit Pharos probeer ik invloed te hebben op stoppen-met-roken-zorg (werving, zorg, nazorg) op het niveau van patiënten, zorgverleners, de overheid en zorgverzekeraars. Verandering op alle niveaus is nodig om echt iets te veranderen.

Marieke Helmus

Stoppen-met-rokenzorg in de wijk

Het bestaande aanbod van stoppen-met-rokenzorg bereikt mensen die roken met een lage sociaal economische positie of met beperkte gezondheidsvaardigheden vaak niet. En als ze al gebruik maken van  stoppen-met-rokenzorg sluit deze niet goed aan bij de behoefte van de cliënt. Ook als zorg- of hulpverlener ben je vaak niet toegerust om goede en effectieve stoppen-met-roken-zorg te verlenen aan deze mensen die roken. Met als gevolg dat de bereidheid om de geboden hulp en middelen te gebruiken afneemt. Wat moet er gebeuren om stoppen-met-rokenzorg voor deze groep goed te regelen?

Ondersteuningstraject Rookvrije omgeving

In de publicatie Handvaten voor het bieden van goede stoppen-met-rokenzorg in de wijk  bieden we ondersteuning aan GGD’ en en gemeenten bij het realiseren van een integraal, persoonsgericht stoppen-met-rokenprogramma. De handvaten en adviezen sluiten aan bij het Ondersteuningstraject Rookvrije Omgeving. Dit traject wordt gecoördineerd door GGD GHOR Nederland samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Gezondheidsfondsen voor Rookvrij (GvRV).

Goed voorbeeld bereiken en betrekken wijkbewoners

Een goed voorbeeld van het bereiken en betrekken van wijkbewoners om gezondheidsverschillen terug te dringen is de podcast Wijkchallenge Den Haag-Utrecht. Deze podcast over een stoppen-met-rokenaanpak is een goed voorbeeld uit het FNO-programma “Gezonde Toekomst Dichterbij”.

Het is belangrijk om alle wijkbewoners te betrekken om gezondheidsverschillen terug te kunnen dringen. Ook mensen die bijvoorbeeld moeite hebben met lezen en schrijven, een migratieachtergrond hebben, of om andere redenen moeilijk bereikbaar zijn. Lees hier meer over het succesvol bereiken en betrekken van inwoners.

Wil je meer voorbeelden zien? Bekijk ook andere video’s van de serie De wijk in! Zo bereik je de kwetsbare roker.

E-learning In gesprek over roken met (aanstaande) ouders

Wil je beter leren communiceren met aanstaande ouders die roken? Samen met de Taskforce Rookvrije start hebben we een e-learning ontwikkeld die je helpt om beter een begrijpelijk gesprek te voeren over stoppen met roken.  Begrijpelijk communiceren is van belang als je rokende (aanstaande) ouders wil voorzien van stoppen-met-rokenadvies Ruim 1 op de 3 Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Zij hebben moeite met het vinden, begrijpen en toepassen van informatie over hun eigen gezondheid. In de groep mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden heeft een subgroep van mensen moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Deze mensen zijn laaggeletterd. Iedere zorgverlener heeft cliënten met beperkte gezondheidsvaardigheden, maar herkent ze niet altijd. Het komt veel voor, zeker onder mensen die roken.

Begrijpelijk voorlichtingsmateriaal voor rokende (aanstaande) ouders

Vaak willen vrouwen wel stoppen met roken als ze zwanger zijn, maar het lukt niet altijd. 7 op de 100 zwangere vrouwen rookt door. Ook al kennen ze de risico’s en nemen ze het stopadvies van hun zorgverlener serieus. Samen met de vrouwen om wie het gaat hebben we begrijpelijke voorlichting ontwikkeld die aansluit bij hun leefwereld. De beeldverhalen ondersteunen je als zorgverlener bij het gesprek over stoppen met roken. Er zijn drie beeldverhalen beschikbaar, en een handleiding om de beeldverhalen zo goed mogelijk in te zetten:

De beeldverhalen zijn ook als ingesproken animaties te bekijken, in de talen Nederlands, Arabisch, Berbers en Turks. Het is ook mogelijk een geprinte versie te bestellen bij Trimbos. Daar zijn kosten aan verbonden.

Trainingen

Stoppen met roken

De training Stoppen met roken – hoe help je de kwetsbare roker? helpt je om meer te betekenen voor mensen in kwetsbare situaties die roken. Het is belangrijk ze op de goede manier te motiveren, de goede vragen te stellen bij een intakegesprek, haalbare doelen te stellen en hen goed te coachen. Van mensen in Nederland met een lage opleiding rookt 26,2%, en dit aantal daalt nauwelijks. Deze mensen die roken ervaren veel drempels om te stoppen, blijkt uit onderzoek. Er is vaak sprake van onderliggende problemen, zoals armoede, werkloosheid, schulden, eenzaamheid of stress. Stoppen met roken heeft dan meestal niet de hoogste prioriteit. Ook de omgeving speelt een belangrijke rol, roken is vaak de norm en dat maakt stoppen nog moeilijker. Persoonsgerichte ondersteuning bij stoppen met roken is voor deze groep essentieel.

Handhaven op een rookvrije omgeving

Steeds meer bedrijven, sportverenigingen, scholen, speeltuinen en andere openbare plekken werken mee aan een rookvrije omgeving. Maar hoe zorg je voor handhaving? In de training Handhaven op een rookvrije omgeving bieden we beheerders en beveiligers handvatten en praktische tips om plekken daadwerkelijk rookvrij te houden.

Stopcoach-app

De Stopcoach is een gepersonaliseerde, Nederlandstalige smartphone app die mensen helpt bij het stoppen met roken. De app is ontwikkeld voor én met mensen met een lagere sociaal-economische positie die roken. Uit onderzoek blijkt dat deze groep vaker rookt, meer moeite heeft om een stoppoging te starten en, bij een stoppoging, eerder terugvalt in hun oude gewoonte. De Stopcoach heeft aandacht voor de problemen waar deze groep mensen vaak tegenaan loopt. De app is gebaseerd op de StopAdvisor: een interventie in de vorm van een website die in Engeland is ontwikkeld en onderzocht onder leiding van onderzoekers van University College London. Deze app bleek effectief bij de doelgroep: Mensen met een lage sociaal economische positie die roken.

Henny uit Roermond rookte al sinds haar 16e, gemiddeld een pakje per dag. Ze is inmiddels 60 jaar, ze heeft COPD en is afgekeurd voor werk. Henny geeft haar leven een zeven maar de gevolgen van de COPD zijn groot. “Ik kan letterlijk en figuurlijk niets meer: de trap op lopen, douchen en zelfs eten zijn voor mij zó vermoeiend.” Dat ze moest stoppen met roken wist ze zelf ook wel, ze had het al minstens tien keer geprobeerd. Maar helaas zonder succes. Begin dit jaar lag ze drie keer kort achter elkaar met een longontsteking in het ziekenhuis. Toen ging de knop om: “Ik wist: als ik nu niet stop dan ben ik bij wijze van spreken morgen dood.”

De Stopcoach app is pas effectief als deze wordt aangeboden in combinatie met persoonlijke ondersteuning rond de problemen die iemand ervaart. Vijf gemeenten ( Hulst, Roermond, Weststellingwerf, Stadskanaal en Goeree-Overflakkee) hebben meegedaan aan een pilot met De Stopcoach. Zij bieden de app aan in combinatie met persoonlijke begeleiding vanuit bestaande lokale netwerken. Pharos begeleidt deze gemeenten hierbij. De feedback uit de pilots is input voor verbeteringen van de Stopcoachapp. In het najaar van 2020 wordt de effectiviteit van de app onderzocht. Daarna kan de app in de klinische richtlijnen worden opgenomen. Het voornemen is om de Stopcoachapp landelijk uit te rollen  en beschikbaar te stellen voor alle mensen die roken. De app vult een gat in het huidige stoppen-met-rokenaanbod zodat er ook voor mensen met een lage sociaal economische positie die roken passende ondersteuning beschikbaar is

De Stopcoach is ontwikkeld door ons programma eHealth4All, het Leids Universitair Medisch Centrum en het Trimbos-instituut, in samenwerking met Brthrs Agency. De Stopcoach is financieel mede mogelijk gemaakt door de Noaber Foundation.

Rookvrij blijven doe je met hulp!

Eenvoudige voorlichting met begrijpelijk beeldmateriaal dat ouders helpt bij het het rookvrij blijven als ze zijn gestopt met roken.

Meer voorlichtingsmaterialen
Meer publicaties

Open training / 2 dagdelen

Stoppen met roken. Hoe help je de kwetsbare roker?

Wat kan jij als professional voor de meer kwetsbare roker betekenen? Wat zijn de goede vragen bij het intakegesprek? Hoe kan je een haalbare doelen stellen en hen goed coachen tijdens hun stoppoging?
Na deze training ben je beter in staat een roker met beperkte gezondheidsvaardigheden en/of een kwetsbare sociaaleconomische positie te motiveren en te begeleiden bij het stoppen met roken. Je intake en stoppen-met-roken plan is verbeterd en sluit beter aan op de mogelijkheden en behoeften van deze roker. Je hebt geleerd hoe je met minder taal en gebruik van andere vormen (zoals beeldmateriaal) concepten als tabaksverslaving simpel kan uitleggen.

Geaccrediteerd

Incompany training / 1 dagdeel

Handhaven op een rookvrije omgeving: een training voor beheerders en beveiligers

Een rookvrije omgeving vanzelfsprekend maken, dat is de missie van de Rookvrije Generatie. Steeds meer bedrijven, sportverenigingen, scholen, speeltuinen en andere openbare plekken sluiten zich hierbij aan. Het streven is mooi, maar hoe zorg je voor handhaving? In deze training bieden we beheerders en beveiligers handvatten en praktische tips om plekken daadwerkelijk rookvrij te houden.

Meer trainingen